I) Το χρέος ήταν πάντοτε ο ε φ ι ά λ τ η ς του αγρότη μικροϊδιοκτήτη, ιδιαίτερα επειδή οι νόμοι που αφορούσαν τους υπερήμερους οφειλέτες στην αρχαιότητα ήσαν συχνά πολύ σκληροί και μπορούσαν να οδηγήσουν στον προσωπικό ε ξ α ν δ ρ α π ο δ ι σ μ ό ή πάντως σε κάποιο βαθμό υποδούλωσης για όσον καιρό χρειαζόταν για την αποπληρωμή του χρέους, προϋπόθεση που μερικές φορές αποτελούσε μιαν απεριόριστα μακρόχρονη διαδικασία. Οι χρεοφειλέτες που έχουν φτωχύνει, μερικές φορές κινητοποιούνται για να πετύχουν όχι μόνο αναβολή πληρωμής των τόκων ή μείωση του επιτοκίου, αλλά και για την ολική κατάργηση ό λ ω ν τ ω ν ο φ ε ι λ ώ ν αίτημα που στην ελληνική ονομαζόταν χρεών αποκοπή και στην λατινική, novae tabulae. Το αίτημα αυτό συνδέθηκε συχνά με την συνηγορία για μια γενική αναδιανομή της γης (γ η ς α ν α δ α σ μ ό ς), το έτερον βασικό αίτημα του προγράμματος των ριζοσπαστών της πολιτικής Αριστεράς. Έχουμε δύο ιστορικά παραδείγματα απ’ την ελληνική αρχαιότητα για τα οποία έχουμε καλή πληροφόρηση: στην Αθήνα το 594-3 π.Χ. ο νομοθέτης Σόλων χορήγησε μια πλήρη κατάργηση των οφειλών (την γνωστή σ ε ι σ ά χ θ ε ι α) αλλά αρνήθηκε τον αναδασμό της γης ֗ και στην Σπάρτη το 243-242 π.Χ. ο βασιλιάς Άγις Δ’ παραχώρησε μια γενική ακύρωση των οφειλών αλλά εμποδίστηκε να προχωρήσει στην αναδιανομή της γης που είχε σχεδιάσει. [1] Ο Σόλων έλαβε, επί πλέον, και το εξαιρετικό μέτρο της απαγόρευσης για το μέλλον, όχι μόνο του εξανδραποδισμού για οφειλές αλλά και της κάθε λογής υποδούλωσης για χρέη, απαγορεύοντας απλώς την υ π ο θ ή κ ε υ σ η του σ ώ μ α τ ο ς (δανείζεσθαι επί σώμασι) μια πολύ αναγκαία μεταρρύθμιση. [2] Ο Σόλων φρόντισε να αγοράσει, με έξοδα και δαπάνες του δημοσίου, όσους Αθηναίους είχαν πωληθεί για χρέη σαν δούλοι στο εξωτερικό και να τους επαναπατρίσει σαν ελεύθερους Αθηναίους. [3]
Αν η κατάργηση των χρεών και ο αναδασμός της γης, και τα δύο μαζί ήσαν τα αιώνια «επαναστατικά» αιτήματα στις αρχαίες ελληνικές πόλεις, [4] συναποτελούσαν, ταυτόχρονα, τον μ ό ν ι μ ο ε φ ι ά λ τ η της αντίστοιχης εύπορης τάξης των ίδιων πόλεων!
