«Ας μην ανησυχούμε ότι θα έρθει η ακροδεξιά, είναι ήδη εδώ»! Κώστας Μελάς

 

Σε κάθε γωνιά του πλανήτη οι ψηφοφόροι επιλέγουν ποιος θα τους κυβερνήσει με κυρίαρχο κριτήριο τα οικονομικά τους. Πολύ περισσότερο στις ΗΠΑ. Συνεπώς η θριαμβευτική εκλογή Τραμπ ήρθε από την οικονομία. Ήταν τόσο άσχημη η κατάσταση επί Μπάϊντεν; Ο Κώστας Μελάς μιλά στο militaire channel και λέει πως η αμερικανική οικονομία μακροοικονομικά είχε αποτελέσματα, αλλά η διοίκηση Μπάϊντε δεν μπόρεσε σε καμία περίπτωση ο πληθωρισμός. Η ακρίβεια και η καταπολέμηση της ήταν το βασικό επιχείρημα του Τραμπ κατά των Δημοκρατικών. Μπορεί να ξανακάνει την Αμερική ισχυρή, όπως υπόσχεται; «Μπορεί να έχει την πρόθεση και το επιτελείο που δεν είχε στη προηγούμενη θητεία του. Αλλά υπάρχουν και οι πραγματικές συνθήκες και δυνατότητες. Θα δυσκολευτεί πάρα πολύ ,ειδικά στο στόχο του να επαναφέρει την αμερικανική βιομηχανία εντός των συνόρων. Η Αμερική είναι μια οικονομία που έχει τεράστιες εμπορικές σχέσεις με όλο τον κόσμο κι αυτό περιορίζει τις επιλογές του», λέει ο κ.Μελάς. Πιστεύει ότι η πολιτική Τραμπ θα οδηγήσει «στον υπερ-καπιταλισμό», κάτι που θα διαλύσει οτιδήποτε «έχουμε στο μυαλό μας ως πολιτική».

Γιατί η ύδρευση δεν μπορεί να παρέχεται από τον ιδιωτικό τομέα

Του Κώστα Μελά

Το τελευταίο διάστημα διαβάζουμε πως διάφορα μέρη της Ελλάδος βρίσκονται αντιμέτωπα με λειψυδρία. Δήμοι στην Μαγνησία κάνουν έκκληση για τον περιορισμό της χρήσης νερού, ενώ δεν υπάρχει σταγόνα σε πέντε οικισμούς στην Αλόννησο και στην Σέριφο, όπου εξαντλούνται τα αποθέματα. Η ύδρευση είναι μεγάλο πρόβλημα και σε άλλες περιοχές της ΕΕ, όπως η Σικελία.

Από την εποχή του Adam Smith, η ύδρευση θεωρείται εξαίρεση σε σχέση με τη θεωρία του “αόρατου χεριού” και της γενικής άποψης περί ανωτερότητας των ανταγωνιστικών υποδειγμάτων. Πολλές και διαφορετικές ήταν οι αιτίες που πιστοποιούσαν «την αποτυχία της αγοράς». Ήταν αδύνατον να υποστηριχθεί ότι αυτό το αγαθό μπορούσε να προμηθεύεται στην αγορά, μέσω των μηχανισμών της.

Οι πρώτες προσπάθειες των ιδιωτών να πραγματοποιήσουν συστήματα διανομής του νερού σε κατοικίες σε αστικές περιοχές, πολύ γρήγορα επιβεβαίωσαν τα παραπάνω. Έδειξαν την οικονομική αδυναμία της ιδιωτικής επιχείρησης να αντέξει τα οικονομικά κόστη αυτής της δραστηριότητας. Αυτό επιβεβαιώθηκε περισσότερο, όταν η διανομή χρειάστηκε να επεκταθεί σε όλη την επικράτεια.

Παρόλα αυτά, οι υπηρεσίες ύδρευσης, όπως και οι υπόλοιπες υπηρεσίες, έγιναν αντικείμενο μιας βαθιάς ανάλυσης με στόχο την κατανόηση της δυναμικής της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα. Σε αυτή την κατεύθυνση έσπρωξε τόσο το ακαδημαϊκό ενδιαφέρον, όσο και το πρακτικό ενδιαφέρον που στηριζόταν σε ιδεολογικές βάσεις, όπως στην περίπτωση των ιδιωτικοποιήσεων στην Αγγλία και την Ουαλία.

Επίσης, σημαντικό ρόλο έπαιξε και το γαλλικό υπόδειγμα, στο οποίο συνυπήρχαν ο δημόσιος και ό ιδιωτικός τομέας στη διαχείριση των υπηρεσιών ύδρευσης. Ακόμη, οδήγησε σε αυτή την κατεύθυνση η προσπάθεια να βρεθεί εναλλακτικός τρόπος χρηματοδότησης του τομέα. Κι αυτό, επειδή η χρηματοδότηση κάθε χρόνο γινόταν και πιο δύσκολη. Στηριζόταν στη δημόσια διαχείριση και σ’ ένα γενικό φόρο. Μια ευρεία βιβλιογραφία δημιουργήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες σε μια προσπάθεια εμβάθυνσης των προβλημάτων του τομέα. Από αυτές τις μελέτες επιβεβαιώθηκε η άποψη του Adam Smith ότι ο τομέας της ύδρευσης δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το κράτος.

Η κρυφή αγάπη του νεοφιλελευθερισμού για το βρώμικο χρήμα

Του Κώστα Μελά

Η όψιμη μαζικοδημοκρατική κοινωνία χαρακτηρίζεται από την καινοτομία που αφορά στην οικονομικώς λειτουργική ενσωμάτωση στον πυρήνα του μαζικοδημοκρατικού υστεροκαπιταλιστικού συστήματος, της “συστημικής διαφθοράς” και του οργανωμένου εγκλήματος. Ιδιαίτερα μετά τη δεκαετία του ’80 και την επικράτηση του ριγκανισμού και του θατσερισμού, με τη μονοδιάστατη “ενιαία σκέψη” και το νεοφιλελευθερισμό.

Μοχλοί προς αυτή την κατεύθυνση είναι τα χρηματιστήρια και το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Πρόκειται για αυτό που ονομάζεται “συμπερίληψη της διαφθοράς”. Το παραβατικό κανονικοποιείται και από ανωμαλία μετατρέπεται σε προϋπόθεση της ομαλής λειτουργίας του νεοκαπιταλιστικού μηχανισμού. Η διαφθορά τείνει να αυτοαναπαράγεται μαζί με ένα σύστημα κανόνων και αξιών. Αυτή είναι η σκοτεινή όψη του συστήματος, που παρότι διαφέρει από το νόμιμο ομόλογό του, απέχει πολύ από το να συνιστά ανομία.

Στις αναπτυγμένες χώρες, η ραγδαία αποβιομηχάνιση και η μεταφορά πλήθους παραγωγικών δραστηριοτήτων στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, επέτρεψε στην εικονική οικονομία των πληροφοριοποιημένων συναλλαγών να καταλάβει το προσκήνιο. Ο καπιταλισμός των χρηματιστηρίων και των υπηρεσιών είναι πλέον εγγενώς συνδεδεμένος με το οργανωμένο έγκλημα και κυρίως: 

Με τα συστήματα αναθέσεων και προμηθειών στις δημόσιες εργολαβίες και στα εξοπλιστικά προγράμματα. Κατ’ επέκταση έχουμε τις δωροληψίες και το ξέπλυμα χρήματος με βασικά πλυντήρια, ύστερα από τους υπεράκτιους μεσολαβητικούς σταθμούς, τους μεγάλους νόμιμους τραπεζικούς οργανισμούς, το real estate, την αγορά Τέχνης κτλ.

Η ελληνική οικονομία μπροστά στον καθρέπτη – Τί λένε οι αριθμοί

Του Κώστα Μελά

Η επικοινωνιακή διαχείριση της οικονομίας από την κυβέρνηση αποτρέπει να αναδειχθεί η πραγματική κατάστασή της. Κατ’ αρχάς είναι επιλεκτική: προβάλλει μεμονωμένες βραχυχρόνιες εξελίξεις που τις θεωρεί θετικές, αδιαφορώντας παντελώς ότι για να “παίξουν αυτό το ρόλο” χρειάζεται να το αποδείξουν στην πράξη, εντασσόμενες σε ένα μακροχρόνιο σχεδιασμό ενδυνάμωσης της ελληνικής οικονομίας. Στη συνέχεια, λέει τη μισή αλήθεια για πολλές εξελίξεις.

Η τελευταία είναι η αναφορά στην αύξηση του Ακαθάριστου Διαθέσιμου Εισοδήματος των νοικοκυριών το 2022, κατά 7,6% σε σύγκριση με το 2021. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι αυτή αύξηση είναι ονομαστική και όχι πραγματική, καθώς πρέπει να προσμετρηθεί ο πληθωρισμός, ο οποίος άγγιξε το 9,6% το 2022, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Συνεπώς, το πραγματικό εισόδημα των πολιτών συρρικνώθηκε κατά 2% (9,6%-7,6%=2%). Ακόμη, αποκρύπτει με συνέπεια όλες τις εξελίξεις που παρουσιάζουν αρνητικό πρόσημο: ακρίβεια, ειδικά στα τρόφιμα, στους επερχόμενους λογαριασμούς ρεύματος και στις τιμές των καυσίμων.

Όμως, το πιο σημαντικό είναι ότι δεν φαίνεται να την απασχολούν οι εξελίξεις σε βασικά μακροοικονομικά μεγέθη, οι οποίες είναι καθοριστικές για το μέλλον της οικονομίας. Συγκεκριμένα:

Πρώτον, το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ως ποσοστό του ΑΕΠ, όλη την περίοδο της διακυβέρνησης Μητσοτάκη είναι πολύ υψηλό: 2020: -6,6%, 2021: -6,8%, 2022: -10,3% και 2023: -5% (πρόβλεψη). Το έλλειμμα οφείλεται στο εμπορικό ισοζύγιο κάτι που δείχνει όχι μόνο έλλειψη διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας, αλλά και περιορισμένη παραγωγική βάση. Ειρήσθω εν παρόδω μόνο ένας βιομηχανικός όμιλος εξάγει το 10% του συνόλου των ελληνικών εξαγωγών! (ΕΛΣΤΑΤ)

Γιατί θυμόμαστε μόνο τους φόρους του ΣΥΡΙΖΑ

Του Κώστα Μελά

Η δεκαετία που ξεκίνησε με το ξέσπασμα της δημοσιονομικής κρίσης το 2009 στην Ελλάδα σηματοδότησε τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση που βίωσε η χώρα στη νεότερη ιστορία της, αλλά και την υιοθέτηση τριών σκληρών προγραμμάτων λιτότητας, προκειμένου να μειωθεί, κατ’ αρχάς το μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο ειρήσθω εν παρόδω έχει ονοματεπώνυμο: Κυβερνήσεις Κώστα Καραμανλή-ΝΔ (ΠΙΝΑΚΑΣ 1).

Επιλέχτηκε ως τρόπος περιορισμού του δημοσιονομικού ελλείμματος κυρίως η αύξηση των εσόδων του κράτους (κυρίως διαμέσου της φορολογίας) –ΠΙΝΑΚΑΣ 2–

και δευτερευόντως διαμέσου της μείωσης των δημοσίων δαπανών –ΠΙΝΑΚΑΣ 3.

Η ελληνική οικονομία με αριθμούς – Το ΑΕΠ

Του Κώστα Μελά

Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το ΑΕΠ το 2022 σε όρους όγκου ανήλθε σε 192,1 δισ. ευρώ έναντι 181,3 δισ. το 2021, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 5,9%.Η συνεισφορά των επί μέρους συνιστωσών από τη μεριά της ζήτησης ήταν η ακόλουθη: για ακόμη μια φορά (πάγια κατάσταση στην ελληνική οικονομία) κυρίαρχος ήταν ο ρόλος της εγχώριας ζήτησης, της οποίας η συμμετοχή στην ετήσια μεταβολή του ΑΕΠ ανήλθε σε 8,6 ποσοστιαίες μονάδες.

Οι επιμέρους συνιστώσες της εγχώριας ζήτησης προσέθεσαν ως ακολούθως στην αύξησή της: ιδιωτική κατανάλωση +5,3 μονάδες, δημόσια κατανάλωση -0,3 μονάδες, μεταβολή αποθεμάτων +2,1 μονάδες, επενδύσεις παγίων +1,5 μονάδες. Αντιθέτως ο εξωτερικός τομέας αφαίρεσε περίπου 2,5 μονάδες (καθαρές εξαγωγές αγαθών -3,5 μονάδες, και καθαρές εξαγωγές υπηρεσιών +0,9 μονάδες). Για ακόμη μια φορά την παρτίδα έσωσε η ιδιωτική κατανάλωση (ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής της ανήλθε στο 7,8%). Όπως πολλάκις έχουμε υποστηρίξει οι καθαρές εξαγωγές, παρά την αύξησή τους, σε μια οικονομία όπως η ελληνική, δεν μπορούν να σηκώσουν το βάρος της μεγέθυνσης.

Για την ακρίβεια, συμμετέχουν αρνητικά σε αυτή. Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης υπογραμμίζει το θετικό γεγονός ότι ο ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας ήταν πάνω από το μέσο όρο των χωρών της Ευρωζώνης. Παραλείπει, όμως, να αναφέρει ότι αυτό επιτεύχθηκε με μεγάλη αύξηση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο και για τα τέσσερα έτη της διακυβέρνησης Μητσοτάκη παρουσιάζει έντονη αύξηση (Γραφική παράσταση 1).

Αυξημένες ανισότητες πλούτου και εργαζόμενοι

Του Κώστα Μελά

Ο συνδυασμός οικονομικής στασιμότητας και πληθωρισμού ρίχνει το βάρος του και στο μέτωπο της εργασίας. Η ύφεση στην παγκόσμια οικονομία, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία (προβλέψεις) πιθανόν να είναι ελαφρότερη από αυτή που προβλεπόταν την προηγούμενη περίοδο, αλλά η γενική επιβράδυνση θα εξαναγκάσει όλο και μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων να αποδεχθούν θέσεις εργασίας χαμηλής ποιότητας, χαμηλών αποδοχών, χωρίς καμία ασφαλιστική ή θεσμική κάλυψη.

Μια συνέχιση των διαφορών που έγιναν εκρηκτικές την περίοδο της πανδημίας με την τρομακτική αύξηση των ανισοτήτων. Σύμφωνα με την έκθεση της Oxfam, (Survival of the richest, Oxfam briefing paper – January 2023) που παρουσιάστηκε στις 16/01/2023 στο World Economic Forum στο Davos, οι ανισότητες την περίοδο 2019-2021 παρουσίασαν μεγάλη αύξηση, κάτι που δεν είχε συμβεί στο πρόσφατο παρελθόν.

ΜΕΤΑΞΥ του τέλους 2019 και 2021 το πιο πλούσιο 1,0% του παγκόσμιου πληθυσμού εισέπραξε ποσοστό της αύξησης του παραχθέντος πλούτου σχεδόν διπλάσια από αυτή που εισέπραξε το υπόλοιπο 99,0% του πληθυσμού. Για κάθε αύξηση κατά 100 δολάρια του παγκόσμιου πλούτου, την περίοδο 2019-2021, τα 63 δολάρια εισπράχθηκαν από το 1,0% (σύμφωνα με τους υπολογισμούς της Oxfam, αυτό μεταφράζεται σε 26 τρισ. δολάρια) και μόνο 10 δολάρια εισπράχθηκαν από το φτωχότερο 90,0%. Λόγω του πληθωρισμού, της επισιτιστικής κρίσης, και πανδημίας λόγω Covid, το 2022 έπεσαν στην ακραία φτώχεια μεταξύ 75 και 95 εκατομμύρια άνθρωποι. Αντιστοίχως οι δισεκατομμυριούχοι, που δημοσιεύει το Forbes, κάθε μέρα του 2022, εισέπραξαν περίπου 2,7 δισ. δολάρια.

Η Νέα Δεξιά της Λεπέν – Από τον φυλετισμό στον πολιτισμό

Του Κώστα Μελά

Η είσοδος της Μαρίν Λεπέν στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών έφερε και πάλι στο προσκήνιο τη Νέα Δεξιά, την οποίας διανοούμενοι της, ή ακριβέστερα της νέας ριζοσπαστικής Ακροδεξιάς, επικαλούνταν τον Αντόνιο Γκράμσι. Οι θεωρητικές  κατηγορίες που χρησιμοποιεί ο Ιταλός μαρξιστής για να περιγράψει και ερμηνεύσει την πραγματικότητα, όμως, πόρρω απέχουν από τις αντίστοιχες που χρησιμοποιούν οι ακροδεξιοί. Αυτή η προσέγγιση, απλά δείχνει σε θεωρητικό επίπεδο, τις υπάρχουσες διαφορές μεταξύ των δύο σκέψεων.

Επιστημολογικά μιλώντας, θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η ενασχόληση με το πόσο η  κάθε άποψη αντιστοιχεί πλησιέστερα στη σημερινή πραγματικότητα της πλανητικής μαζικοδημοκρατίας. Δηλαδή, κατά πόσο κάθε θεωρητική άποψη εμπεριέχει μια αυξανόμενη θετική ευρετική στα περίπλοκα προβλήματα των σημερινών κοινωνιών. Όλα αυτά, όμως, είναι ζητήματα που δεν έχουν θέση στο παρόν άρθρο. Αφορούν στη θεωρία.

Εκείνο που θέλω να υπογραμμίσω είναι ότι στην πολιτική και όχι στη θεωρία, και ειδικά στην εξαγωγή συμπερασμάτων για την πολιτική πρακτική, τα πράγματα αλλάζουν. Τις περισσότερες φορές, κλεμμένες απόψεις, με αρχικά ελάχιστη θεωρητική επεξεργασία και ελάχιστο θεωρητικό έρεισμα, είναι ικανές να τεθούν στην υπηρεσία πολιτικής στόχευσης. Και στην πορεία, ενδυόμενες θεωρητική στοιχειοθέτηση, να αποκτήσουν το απαραίτητο βάρος στη διαμάχη των ιδεών.

Ελάχιστες σκέψεις περί λαϊκισμού και αντιλαϊκισμού

Του Κώστα Μελά

Στην πολιτεία που έγινε πορνείο
μαστροποί και πολιτικιές
διαλαλούν σάπια θέλγητρα
ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ

1.

Μια από τις βασικές αναλυτικές έννοιες, μέσω της οποίας επιχειρείται να επεξηγηθούν οι σύγχρονες πολιτικές εξελίξεις, είναι αναμφισβήτητα αυτή του λαϊκισμού.

Στην περίοδο που διανύουμε, τα τελευταία περίπου 30-40 χρόνια, η έννοια είναι φορτισμένη κυρίως με αρνητικές συνδηλώσεις. Στο Λεξικό Μπαμπινιώτη[1] αναφέρεται η διάκριση μεταξύ λαϊκισμού και λαϊκότητας:

Οι δύο λέξεις αποτελούν όψεις της έννοιας «λαϊκός» : την εύσημη, που είναι η λαϊκότητα, δηλ. το γνήσιο λαϊκό στοιχείο με χαρακτηριστικά την απλότητα και τη λιτότητα, και την κακόσημη πλευρά, που είναι ο λαϊκισμός, δηλ. το ψεύτικο, φτιαχτό λαϊκό στοιχείο, που μιμείται τη συμπεριφορά του λαού, για να εκμεταλλευθεί (πολιτικά, κοινωνικά, καλλιτεχνικά κ.τ.λ.). Μιλούμε με θετικό πνεύμα για τη λαϊκότητα της σκέψης και της συμπεριφοράς των απλών ανθρώπων του λαού, αλλά με αρνητική χροιά για τον λαϊκισμό στην πολιτική, στα συνθήματα, στη σκέψη, στη συμπεριφορά ανθρώπων, που, χωρίς να προέρχονται από τον απλό λαό, επιζητούν να τον κολακεύουν, για να αποκομίσουν προσωπικά, πολιτικά ή άλλα οφέλη.

Όπως σημειώνει ο Α. Ελεφάντης[2]

Ο λαϊκισμός είναι μια αρνητική ιδεολογία […] Αυτή η αρνητική, η μειωτική σημασία του λαϊκισμού δεν είναι άσχετη από την ίδια την ορολογία, τη λέξη που χρησιμοποιήθηκε και επικράτησε για να προσδιορισθεί ένα σύνολο πολιτικών αντιλήψεων και συμπεριφορών. Το αποτέλεσμα της παραποίησης και της παραφθοράς αποτυπώνεται στην ίδια τη λέξη. Το ονομάζει η λέξη. Ο όρος populism προέρχεται από το popolo, τη λατινική ρίζα του λαού και καταδηλώνει ιδεολογίες ενύπαρκτες στο λαό, απορρέουσες από το λαό, του λαού ή «το φρονείν ως ο λαός» (Κατά τον ορισμό του Σ. Κουμανούδη. Βλ. Συναγωγή Νέων Λέξεων, Ερμής, 1980, που εντοπίζει τον όρο για πρώτη φορά στην Ακρόπολη, 2.4.1887). Η ακριβής του μετάφραση στα ελληνικά θα έπρεπε να ξεκινά από το ουσιαστικό “λαός”, όπως στις λατινογενείς γλώσσες απ’ όπου και προέρχεται κι όχι από το παραγόμενο επίθετο “λαϊκός”. Η αφετηρία από το επίθετο λαϊκός για να φτιαχτεί ο όρος λαϊκισμός με την κατάληξη -ισμός παραπέμπει ευθέως σε ένα παραποιητικό περί λαού λόγο, σε μια παραφθορά, μίμηση και εκπτώχευση επομένως του λαϊκού λόγου.

Επομένως η παραγωγή της λέξεως λαϊκισμός από το επίθετο λαϊκός, στην Ελληνική γλώσσα, σηματοδοτεί ευθέως την αρνητική σημασία της λέξεως όπως παραπάνω έχει αναφερθεί. Με τον επιθετικό προσδιορισμό στην ελληνική γλώσσα, τα πράγματα γίνονται καθαρά εξαρχής.

Τουρκική λίρα: Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας κατάρρευσης

Του Κώστα Μελά

Τελικά ο Ερντογάν άντεξε μόνο 4,5 μήνες με πολιτική επιτοκίων περίπου στο ύψος του πληθωρισμού (ύψος επιτοκίων 17,0% και ποσοστό πληθωρισμού 15,6%). Η αδυναμία τιθάσευσης του πληθωρισμού σύμφωνα με τον σχεδιασμό της Κεντρικής Τράπεζας δεν επετεύχθη. Αντιθέτως η τάση ήταν ανοδική με αποτέλεσμα η Κεντρική Τράπεζα να προβεί σε αύξηση των επιτοκίων κατά 200 μονάδες βάσης προκειμένου να προστατευθεί το τουρκικό νόμισμα από νέα διολίσθηση και να αποτραπεί η αύξηση του πληθωρισμού.

Η απόφαση αυτή της Κεντρικής Τράπεζας ήταν ικανή να εξοργίσει τον πρόεδρο Ερντογάν, γνωστό θιασώτη των χαμηλών επιτοκίων ανεξαρτήτως της διεθνούς συγκυρίας και της κατάστασης της τουρκικής οικονομίας και να απομακρύνει τον κεντρικό τραπεζίτη που ο ίδιος είχε διορίσει πριν 4,5 μήνες προκειμένου να εμποδίσει τη συνεχή διολίσθηση του τουρκικού νομίσματος.

Η πράξη αυτή ήταν αρκετή να πυροδοτήσει την πώληση του τουρκικού νομίσματος στις χρηματοπιστωτικές αγορές με αποτέλεσμα την έντονη διολίσθησή του, μέχρι την ώρα που γράφεται αυτό το κείμενο, και τη διαπραγμάτευσή του λίγο χαμηλότερα από 8 /1 έναντι του αμερικανικού νομίσματος. Σε άρθρο μας με τίτλο “Γιατί η τουρκική οικονομία θα ξαναπάρει την κατηφόρα”, είχαμε υποστηρίξει ότι ουσιαστικά τρία θέματα:

Η κατάσταση των πραγμάτων του καπιταλιστικού συστήματος

Του Κώστα Μελά

Τέσσερις διαπιστώσεις μπορούν να γίνουν για τη σημερινή κατάσταση του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Διαπιστώσεις που υπερβαίνουν τη συγκυρία και δείχνουν μακροχρόνιες τάσεις του συστήματος.

Η ΠΡΩΤΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΗ είναι πως ο καπιταλισμός ως παγκόσμιο σύστημα (η παγκοσμιότητά του προσδιορίζει, εξάλλου, τα όριά του ως κλειστό σύστημα) εμφανίζει μια χρόνια στασιμότητα, που δεν είναι υπόθεση των τελευταίων δέκα-δεκαπέντε χρόνων, όπως ισχυρίζονται ορισμένοι νεοκεϊνσιανοί οικονομολόγοι (Summers κ.λπ.), αλλά η έναρξή της ανάγεται στην οικονομική κρίση των αρχών της δεκαετίας του ’70 (1). Η μεγάλη στασιμότητα συνδέεται με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές των τελευταίων σαράντα χρόνων.

Ενδεικτικά παραθέτω τον πίνακα με τον ρυθμό εξέλιξης του παγκοσμίου ΑΕΠ ανά δεκαετία. Αν εξετάσουμε τον ρυθμό μεγέθυνσης των αναπτυγμένων οικονομιών τα στοιχεία δείχνουν μεγαλύτερη μείωση.

Η ΔΕΥΤΕΡΗ διαπίστωση είναι ότι η εξέλιξη του οικονομικού συστήματος τις τελευταίες δεκαετίες χαρακτηρίζεται από μια ακατάπαυστα μεγεθυνόμενη ανισοκατανομή του πλούτου –ασύλληπτων διαστάσεων πια– κατά τρόπον ώστε ο μεν πλούτος διοχετεύεται σχεδόν μονοσήμαντα σε αυτό που ονομάζω «νομισματική σφαίρα της οικονομίας» (χρηματοπιστωτικές αγορές, ομόλογα, παράγωγα, επενδύσεις χαρτοφυλακίου κ.ά.) αυξανόμενος, οι δε μισθοί παραμένουν καθηλωμένοι χαμηλότατα. Δηλαδή, ο πλούτος αντί να ακινητοποιείται στην παραγωγή, κινείται διαρκώς στη νομισματική σφαίρα, δημιουργώντας χρήμα από το χρήμα και απομυζώντας εντέλει την πραγματική οικονομία, η οποία υποτάσσεται στη χρηματοπιστωτική λογική της μεγέθυνσής του (2).

Ιδιαιτερότητα της παρούσας κρίσης και άνοδος των καταθέσεων

Του Κώστα Μελά

Από την αρχή της παρούσας οικονομικής κρίσης, έχουμε υποστηρίξει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της έναντι μιας αντίστοιχης «κλασικής» όπως π.χ. αυτής του 2008. Ο λόγος είναι απλός: η αιτία της σημερινής κρίσης είναι εξωτερική από το οικονομικό σύστημα (ο κορωνοϊός) ενώ αντίθετα στην κρίση του 2008 η αιτία ήταν ενδογενής στο σύστημα (η φούσκα των στεγαστικών δανείων χαμηλής αξιολόγησης). Τα μέτρα οικονομικής πολιτικής που λήφθηκαν ή θα μπορούσαν να ληφθούν στην κρίση του 2008 κατευθύνονταν ευθέως στην αντιμετώπιση της αιτίας, στους παράγοντες που προκαλούσαν την κρίση.

Αντιθέτως, η σημερινή οικονομική κρίση προήλθε από τα διοικητικά μέτρα που ελήφθησαν (από το σύνολο των κρατών) προκειμένου να αντιμετωπισθεί η υγειονομική κρίση του κορωνοϊού. Παράλληλα, στη σημερινή περίπτωση όλα τα λαμβανόμενα μέτρα οικονομικής πολιτικής έχουν στόχο τον όσο το δυνατόν μεγαλύτερο περιορισμό των αποτελεσμάτων της κρίσης, χωρίς να μπορούν να αντιμετωπίσουν την αιτία, τον πυρήνα που δημιούργησε(-ει) την κρίση (τον κορωνοϊό) που, ως γνωστόν, αποτελεί κατεξοχήν αντικείμενο της ιατρικής επιστήμης και τεχνολογίας.

Το συμπέρασμα ήταν (και είναι) απλό: όσο δεν αντιμετωπίζεται ιατρικά η αιτία της κρίσης, δηλαδή ο κορωνοϊός, δεν μπορεί η οικονομική δραστηριότητα να βρει τον βηματισμό της βεβαίως στο πλαίσιο της σημερινής ιδεολογικής και θεσμικής παγκόσμιας πραγματικότητας.

Ο λαϊκισμός των αντιλαϊκιστών

Του Κώστα Μελά

Μια από τις βασικές έννοιες, μέσω της οποίας επιχειρείται να επεξηγηθούν οι σημερινές πολιτικές εξελίξεις, είναι ο λαϊκισμός. Γνωστή ως έννοια, φορτισμένη κυρίως με αρνητικές συνδηλώσεις, είναι πολυχρησιμοποιημένη κυρίως από τις πολιτικές ελίτ. Αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση, την χρησιμοποιούν κατά κόρον ενάντια  στις προτάσεις και στις απόψεις των αντιπολιτευόμενων, οι οποίοι αγωνίζονται να αποτελέσουν την ερχόμενη κυβέρνηση.

Οι τελευταίοι, όταν κερδίσουν τις εκλογές και γίνουν κυβέρνηση, χρησιμοποιούν την ίδια έννοια του λαϊκισμού εναντίον των πολιτικών τους αντιπάλων, ακριβώς όπως και οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Στο πλαίσιο του πολιτικού ανταγωνισμού, μεταξύ αντιπάλων αρχηγεσιών, κάθε συνάρθρωση “λαϊκών” αιτημάτων θα καταγγέλλεται, από τους κατέχοντας συγκυριακά την κυβέρνηση, σαν λαϊκίστικα. Ό,τι είναι για το έναν λαϊκό είναι για τον άλλον λαϊκίστικο και αντίστροφα. Πάντοτε ο λαϊκισμός είναι ο λαϊκισμός του άλλου.

Έτσι, ο λαϊκισμός είναι μια έννοια αρνητικά φορτισμένη. Δεν υπάρχει κανένας είτε πολιτικός, είτε διανοούμενος, που να έχει αποδεχτεί τον τίτλο του λαϊκιστή. Η έννοια του λαϊκισμού είναι συνυφασμένη, in senso lato, με την έννοια της ισότητας. Δεν μπορεί να υπάρξει η έννοια του λαϊκισμού, χωρίς άμεση αναφορά στην έννοια της ισότητας.

Τι κρύβει η λατρεία της Αριστεράς για την πολυπολιτισμικότητα

 

Του Κώστα Μελά

Ο τρόπος που λειτουργεί το διεθνές οικονομικό σύστημα επιβάλλει ομοιόμορφες συμπεριφορές σε όσους ζουν και εργάζονται σύμφωνα με τους κανόνες του: ταυτόσημες οικονομικές δραστηριότητες, ίδιους τρόπους διασκέδασης, όμοια καταναλωτικά προϊόντα, ίδια εκπαίδευση, όμοιο μέλλον. Οι υπέρμαχοι της πολυπολιτισμικότητας βλέπουν μόνο τον πολιτισμό και αγνοούν την υλική παραγωγική-συναλλακτική βάση. Η πολυπολιτισμικότητα δεν είναι το αντίθετο της ομοιομορφίας και της ομογενοποίησης, αλλά το προϊόν τους.

Οι κοινωνιολογικές διαφοροποιήσεις δεν συνιστούν και πολιτισμικές διαφορές. Ελάχιστοι ασχολούνται με το οικονομικό περιεχόμενο της πολυπολιτισμικότητας. Σήμερα στις κοινωνίες της αναπτυγμένης Δύσης , όροι όπως "πολυπολιτισμικότητα", "πολιτισμικός πλουραλισμός" και "πολιτισμική διαφορετικότητα" δεν προσδιορίζουν διαφορετικές ζωές, αλλά διαφορετικά στιλ ζωής.

Στον χώρο της ιδεολογίας επικρατεί πλουραλισμός, ο οποίος δεν μπορεί να αντιστοιχηθεί με τη μονοσήμαντη γλώσσα της οικονομίας και της τεχνολογικής βάσης. Ο πλουραλισμός αυτός, όμως, είναι αποφασιστικής σημασίας για τη λειτουργία της οικονομίας, δεδομένου ότι αυτή στηρίζεται πρωτίστως στη μαζική κατανάλωση, η οποία με τη σειρά της δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ηδονιστικές στάσεις. Αυτές από τη φύση τους συνεπάγονται τον πλουραλισμό των αξιών ή την αδιαφορία στο ηθικό επίπεδο.

Ελληνική οικονομία: Όλα αλλάζουνε και όλα τα ίδια μένουν

Του Κώστα Μελά

Πίσω από τις ηχηρές κραυγές, τα μεγάλα λόγια, τις φανταχτερές εκφράσεις, τα πομπώδη συνθήματα ότι η ελληνική οικονομία αλλάζει, φαίνεται να υπάρχει σκόπιμη (ή και αθέλητη) απόκρυψη της πραγματικότητας. Η προσεκτική ματιά ανακαλύπτει με ευκολία, ότι το πολυδιαφημιζόμενο "νέο" οικονομικό υπόδειγμα, το οποίο σιγά-σιγά αποκαλύπτεται, δεν διαφέρει σχεδόν σε τίποτε από το παλιό.

Προσοχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν άλλαξαν πολλά με τα μνημόνια! Ακριβώς, άλλαξαν για να μείνουν τα ίδια, όπως χαρακτηριστικά λέει ο πρίγκιπας di Lambedusa, ή «όλα αλλάζουνε και όλα τα ίδια μένουν», όπως λέει το λαϊκό άσμα. Η "νέα" οικονομική πραγματικότητα, που υποτίθεται οικοδόμησαν τα προγράμματα προσαρμογής, αποτελεί αντίγραφο της παλαιάς.

Η βασική αλλαγή που πραγματώθηκε την τελευταία δεκαετία αφορά στη μετατόπιση του άξονα της οικονομικής πολιτικής προς την πλευρά της δημοσιονομικής προσαρμογής, σύμφωνα με τις μνημονιακές προδιαγραφές. Επίσης, σύμφωνα με το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Διακυβέρνησης, όπως αυτό ισχύει από την 1-1-2014. Η πανδημία έχει βάλει προσωρινά στο ψυγείο τους κανόνες, αλλά αυτοί θα επανέλθουν με την επιστροφή στην κανονικότητα και μάλιστα σε δυσμενέστερες συνθήκες. Υπάρχουν, βέβαια, και τα κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης, αλλά αυτή είναι μία άλλη συζήτηση.

Μόνο τα έθνη που αποδέχονται το ρίσκο του πολέμου μπορούν να τον αποτρέψουν

Του Κώστα Μελά

Η πρόσφατη ελληνοτουρκική κρίση έχει επαναφέρει στο προσκήνιο το διαχρονικό ζήτημα του τρόπου αντιμετώπισης της τουρκικής απειλής και ειδικότερα το ρίσκο του πολέμου. Τα τελευταία χρόνια, ειδικά μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1990, έχουν σχηματιστεί στον ελληνικό χώρο δύο βασικές αντιλήψεις: η λεγόμενη πολιτική του κατευνασμού και η λεγόμενη πολιτική της ενεργούς αποτροπής.

Η πολιτική του κατευνασμού θεωρεί (ακόμη;) ότι διαμέσου των συνεχών διαπραγματεύσεων με βάση τους υπάρχοντες κανόνες του Διεθνούς Δικαίου και την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας, υπάρχουν οι δυνατότητες να μετατραπεί η Τουρκία σε δημοκρατικό κράτος ευρωπαϊκού τύπου, ή τουλάχιστον να αμβλύνει την επιθετικότητά της. Και συνεπώς να αρχίσει να επικοινωνεί με αντίστοιχο τρόπο, προκειμένου να επιλύσει τις υπάρχουσες διαφορές της, όχι μόνο με την Ελλάδα, αλλά και με τα υπόλοιπα όμορα ή μη κράτη.

Στα μύχια αυτής της αντίληψης κυριαρχεί, όχι μόνο ο φόβος του πολέμου και του βίαιου θανάτου, αλλά η ολοκληρωτική άρνηση του πολέμου ως ύστατου μέσου επίλυσης των διανθρώπινων και διακρατικών διαφορών. Ο πόλεμος στην αντίληψη αυτή θεωρείται όχι μόνο κακό, αλλά αφύσικο γεγονός! 

Αντιδιαστέλλεται μάλιστα με την "καλή" πολιτική. Χρειάζεται, πάση θυσία, λοιπόν, να χαλιναγωγηθεί το "κακό" από το "καλό". Έχοντας πεισθεί ότι ο πόλεμος είναι αφύσικο γεγονός, αρχίζουν να συμπεριφέρονται ως εάν ο πόλεμος όντως αντιπροσωπεύει μια αφύσικη κατάσταση, μέχρις ότου η δύναμη των πραγμάτων τους διαψεύσει.

Καιρός να πει η κυβέρνηση την αλήθεια για την ελληνική οικονομία

Του Κώστα Μελά

Παρά την επιμελημένη προσπάθεια που καταβάλει η κυβέρνηση να αποκρύψει την πραγματική κατάσταση, στην οποία βρίσκεται η ελληνική οικονομία και της παντελούς αδυναμίας της αντιπολίτευσης να αναδείξει το πρόβλημα, το νέο κύμα έξαρσης της πανδημίας φαίνεται να οδηγεί την οικονομία σε δυσκολότερους ατραπούς μακριά από την επαναφορά στην πολυπόθητη κανονικότητα.

Η αναζωπύρωση της υγειονομικής κρίσης φαίνεται να καθιστά πλέον πιθανότερο το δυσμενές σενάριο που προβλέπει συρρίκνωση της ελληνικής οικονομίας με κατώτερο επίπεδο το -8% και με ανοδική τάση προς διψήφια ύφεση. Αν συμβεί αυτό θα δυσκολέψει περαιτέρω τη δύσκολη κατάσταση που βρίσκεται η οικονομία, αλλά συγχρόνως θα αυξήσει τα εμπόδια για μια δυναμική ανάκαμψη το 2021. Τα δείγματα είναι πλέον αρκετά ώστε οι προβλέψεις να είναι περισσότερο ασφαλείς. Μερικά από αυτά είναι:

Λαϊκισμός είναι ο λαϊκισμός του άλλου – Εγγενής ο λαϊκισμός στη μαζικοδημοκρατία

Του Κώστα Μελά

Ο λαϊκισμός είναι βασική έννοια, μέσω της οποίας επιχειρείται να επε­ξηγηθούν οι σημερινές πολιτικές εξελίξεις. Είναι γνωστή ως έννοια, φορτισμένη κυρίως με αρνητι­κές συνδηλώσεις, πολυχρησιμοποιημένη κυρίως από τις πολιτικές ελίτ, οι οποίες, αναλαμβάνοντας την κυβέρνηση της χώρας, τη χρη­σιμοποιούν κατά κόρον ενάντια στις προτάσεις και στις απόψεις των αντιπολιτευόμενων πολιτικών ελίτ.

Η αξιωματική αντιπολίτευση, όταν κερδίσει τις εκλογές και γίνει κυβέρνηση, χρησιμοποιεί με τη σειρά της την έννοια του λαϊκισμού εναντίον των πολιτικών της αντιπάλων, ακριβώς όπως και οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Στο πλαίσιο του πολιτικού αντα­γωνισμού, μεταξύ αντιπάλων αρχηγεσιών, κάθε συνάρθρωση "λαϊ­κών" αιτημάτων θα καταγγέλλεται από τους εκάστοτε κατέχοντες την κυβερνητική εξουσία σαν "λαϊκίστικη". Ό,τι είναι για τον έναν "λαϊκό" για τον άλλον είναι "λαϊκίστικο" και αντίστροφα. Πάντοτε ο λαϊκισμός είναι ο λαϊκισμός του άλλου.

Η έννοια του λαϊκισμού είναι συνυφασμένη, in senso lato, με την έννοια της ισότητας. Δεν μπορεί να υπάρξει η έννοια του λαϊκισμού χωρίς άμεση αναφορά στην έννοια της ισότητας. Ισότητα που σαφέ­στατα δεν δύναται ποτέ να πραγματωθεί, αλλά, ως έννοια, έχει τρομερή δύναμη στο ιδεολογικό και συμβολικό επίπεδο. Λαϊκισμός είναι ο τρόπος, με τον οποίο γεφυρώνεται προσωρινά η αντίφαση ανάμεσα στην αρχή της γενικής ισότητας και στην (προσωρινή) εξουσία μιας ελίτ στις συνθήκες της μαζικοδημοκρατικής πολιτικής.

Ενώ οι πολιτικές αρχηγεσίες θα ήθελαν να διατηρήσουν για τον εαυτό τους το μονοπώλιο των αποφάσεων, υποχρεώνονται να αποδε­χτούν ορισμένες διαδεδομένες ιδέες, ή προκαταλήψεις που κολακεύ­ουν τις μάζες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα και να αποδέχονται στην πρά­ξη διάφορα αιτήματα που συνδέονται με τις παραπάνω ιδέες και τα προβάλλουν διάφορες επαγγελματικές ή συντεχνιακές ομάδες.

Εντατικοποίηση της εργασίας και εργασιακή ανασφάλεια

Του Κώστα Μελά

Η παρατεταμένη κρίση στην αγορά εργασίας έχει διαμορφώσει μια σειρά από αρνητικές εξελίξεις στην ποιότητα της εργασίας με κύρια τη διάχυτη ανασφάλεια. Πιο συγκεκριμένα, με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ΟΟΣΑ, τα οποία δείχνουν την εισοδηματική ποιότητα που απολαμβάνουν οι εργαζόμενοι, η Ελλάδα βρίσκεται στην 22η θέση.

Η εισοδηματική ποιότητα εκτιμάται, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την κατανομή των εισοδημάτων όσο και την εισοδηματική ανισότητα εντός του εργατικού δυναμικού. Από τα στοιχεία του ΟΟΣΑ προκύπτει ότι στην Ελλάδα η σημαντικότερη συνιστώσα που προσδιορίζει τη θέση της είναι το χαμηλό μέσο εισόδημα, καθώς η χώρα μας ανήκει στη χαμηλότερη κατηγορία μέσων εισοδημάτων μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.

Με βάση τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, οι εργαζόμενοι στη χώρα μας αντιμετωπίζουν έναν συνδυασμό υψηλότερου κινδύνου ανεργίας και χαμηλής εξασφάλισης από την ανεργία. Ο συνδυασμός αυτός οδηγεί στην υψηλότερη εργασιακή ανασφάλεια συγκριτικά με όλες τις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ. Σημειώνουμε ότι ο κίνδυνος ανεργίας σχετίζεται με δύο παραμέτρους: Πρώτον, με το ποσοστό ανεργίας και δεύτερον με τη διάρκεια της ανεργίας. Αντίστοιχα, ο βαθμός εξασφάλισης των εργαζομένων από την ανεργία εξαρτάται από το μέγεθος του επιδόματος ανεργίας και την κάλυψη που αυτό επιτυγχάνει.

Η συρρίκνωση των επενδύσεων

Του Κώστα Μελά

Είναι γνωστό, παρότι αποκρύβεται επιμελώς, ότι τα μνημονιακά προγράμματα επέφεραν κατάρρευση των επενδύσεων (Ακαθάριστος Σχηματισμός Κεφαλαίου) περίπου κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες με αποτέλεσμα οι επενδύσεις στην Ελλάδα, το 2019, να βρίσκονται στο 11,8% του ΑΕΠ, έναντι περίπου 20,3% του μέσου όρου των χωρών της Ε.Ε. Οι εξελίξεις στο σημαντικότατο αυτό οικονομικό μέγεθος έχουν γίνει πολύ δυσμενείς μετά την κρίση της πανδημίας COVID-19. Όλες οι προβλέψεις –σύμφωνα με τα βασικά σενάρια– δείχνουν για το 2020 μεγάλες μειώσεις, σε τέτοιο βαθμό που η ήδη συρρικνωμένη παραγωγική βάση της ελληνικής οικονομίας, να οδηγείται σε όλο και μεγαλύτερη συρρίκνωση.

Ο ακαθάριστος σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου σύμφωνα με τις εαρινές προβλέψεις της ευρωπαϊκής επιτροπής (Μάιος 2020) αναμένεται να μειωθεί κατά 30,0%. Στο ίδιο ποσοστό κυμαίνονται και οι εκτιμήσεις του ΔΝΤ. Ενώ σύμφωνα με την έκθεση του ΙΟΒΕ για το δεύτερο τρίμηνο του 2020, η μείωση εκτιμάται ότι θα είναι της τάξεως του 25,0%. Στην περίπτωση επικράτησης δυσμενούς σεναρίου το ύψος της μείωσης μπορεί να ανέλθει και στο 40,0%.

Όμως αυτό που χρειάζεται να υπογραμμισθεί είναι ότι οι επενδύσεις υποχωρούν ήδη για τρία συνεχή τρίμηνα, πριν από την έκρηξη της πανδημίας, αρχής γενομένης από το τρίτο τρίμηνο του 2019. Συγκεκριμένα –σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ– υποχώρησαν ως εξής: γ΄ τρίμηνο 2019 κατά -6,7%, δ΄ τρίμηνο 2019 κατά -5,4% και α΄ τρίμηνο 2020 κατά -3,9%.