1922: Από τη Μεγάλη Ιδέα στη Μεγάλη Ανάμνηση

Του Δημήτρη Μάρτου

Το 1922, η Mικρασιατική Kαταστροφή ανέτρεψε το κλίμα ανάτασης και ελπίδας που δημιούργησαν η επανάσταση του 1821, οι βαλκανικοί πόλεμοι (1912-13) και η Συνθήκη των Σεβρών (1920). Η προσδοκία που συμπυκνώθηκε για αιώνες στις παραλλαγές του θρήνου «…πάλι δικά σας θάναι», ενώ φαινόταν αρχικά να επιτυγχάνεται, στην κρίσιμη στιγμή, όμως, δημιουργήθηκε πολιτική κρίση, με το θάνατο του βασιλιά Αλέξανδρου, που οδήγησε στην εκλογική ήττα του Βενιζέλου (1920) και στη μυστηριώδη αλλαγή των “συμμάχων’’.

Το 1922 ο ελληνικός στρατός θα γίνει άθυρμα των διχαστικών αγκυλώσεων των πολιτικών ηγεσιών και θα υποστεί ταπεινωτική ήττα. Η συνειδητοποίηση της μεγάλης εδαφικής και πολιτισμικής καταστροφής θα εσωτερικεύσει τη μοιρολατρία και την ανημποριά στην εθνική ταυτότητα. Όλοι διαισθάνονταν ότι ο Ελληνισμός, ως ιστορική και γεωγραφική κατηγορία, τελείωσε και αυτή η αίσθηση, σε συνδυασμό με την συνειδητοποίηση της αδυναμίας τους να παρέμβουν, μετατρέπεται σε μεγάλο πόνο.

Πρακτικά, ο μεγάλος πόνος μεταφραζόταν σε αυτοκτονίες (Καρυωτάκης) ή σε αναζήτηση υποκατάστατων της Μεγάλης Ιδέας. Ο Σεφέρης γράφει το “Μυθιστόρημα” και ο Ελύτης “το Άξιον Εστί”, που είναι διακηρύξεις διατήρησης της Μεγάλης Ιδέας, όχι με πολεμιστές, πόλεις και εδάφη, αλλά με λέξεις και εικόνες. Ο Βάρναλης και ο Ρίτσος θα βρουν υποκατάστατο της ρωμηοσύνης στις σοσιαλιστικές ιδέες, που φέρνουν οι Δυτικοευρωπαίοι και οι εξελίξεις στη Ρωσία.

Τούμπα, Ιράν, Καμπότζη, Βιετνάμ!

Είμαστε ο λαός που θαύμασε ο Μαραντόνα. Ο λαός που τίμησε τον Παύλο Φύσσα εντός γηπέδου, ο λαός των προσφύγων, των εργατών και των αγροτών. Είμαστε ο λαός του ΠΑΟΚ, μιας ομάδας με βαθύ ταξικό πρόσημο και ζωντανή την παράδοση της αντίστασης. Είμαστε η ομάδα που γέννησε τα ωραιότερα και πιο διαδεδομένα λαϊκά συνθήματα, είμαστε αυτοί που αρνούνται να ανήκουν εις την Δύσιν. Είμαστε ντε φάκτο τρομοκράτες – δεν υπάρχει αθηναϊκή κυβέρνηση που να μη μας φοβήθηκε και να μη μας λασπολόγησε, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο. Γι’ αυτό και η «νομοθετική ρύθμισή» τους μόνο προσβολή μπορεί να θεωρηθεί [αν νομίζουν ότι ο λαός μας θα ανεχτεί κάτι τέτοιο, οτι αυτη η εξευτελιστικη «χαρη» θα περασει ετσι, είναι βαθιά νυχτωμένοι, να τους πείτε].

Δημήτρης Μάρτος. Με το όραμα της πόλης και του πολίτη

Συνέντευξη στη Δήμητρα Σμυρνή

Αρχιτέκτονας, πολεοδόμος, συγγραφέας, με συμμετοχή σε πολιτικούς και εθνικούς αγώνες από τα φοιτητικά του χρόνια, ο Δημήτρης Μάρτος είναι από κείνους τους ανθρώπους, που η ανησυχία τους για τα κοινά αποτελεί πηγή στοχασμού και  έκφρασης λόγου προσωπικού, που κατατίθεται με τόλμη.

Σεμνός και αθόρυβος στην προσωπική του ζωή, εκφράζεται εδώ και πολλά χρόνια κυρίως μέσα από τα βιβλία του, όπου η αγωνία για τον τόπο του παρουσιάζεται  ανάγλυφα.

Ο Δημήτρης Μάρτος μιλά στη faretra.info για την επιστημονική και πολιτική του διαδρομή, μιλά για το ελλαδικό και διεθνές πολιτιστικό και πολιτικό τοπίο, που διαμορφώνει τον σημερινό Έλληνα, για την πόλη του τη Βέροια, κάνοντας διαπιστώσεις και προτάσεις με γνώση αλλά και βαθιά αγάπη γι' αυτήν, δίνοντας τελικά το πορτρέτο του πολίτη και της πόλης, όπως εκείνος το οραματίζεται, σε μια Ελλάδα που έχει χάσει τη μνήμη και την ταυτότητά της.

Αναζητώντας το Πλεόνασμα (πρωτογενές και θνησιγενές)

Του Γεράσιμου Δεληβοριά

(Μόλις είκοσι δύο μείνανε)

 

Η καταστροφολογία έχει γεμίσει τη ζωή μας και θα μας φανεί παράξενο αν κάποια μέρα, δεν υπάρξει μια ανάλυση που θα προβλέψει έναν καινούριο Αρμαγεδώνα για την χώρα, το έθνος, την οικονομία, τη μεσαία τάξη ή και τον κόσμο ολόκληρο.

 Συμμετέχοντας στο καινούριο εθνικό σπόρ, η «Ναυτεμπορική» δημοσίευσε άρθρο των κ.κ. Κωνσταντίνου Γάτσιου, καθηγητή Οικονομικών και τέως πρύτανη του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και Δημήτρη Ιωάννου οικονομολόγου, με τίτλο «Μπροστά στο ελληνικό Holodomor”.

 Βέβαια, η λέξη που είναι ουκρανική προφέρεται «γολοντομορ» και η κυριλλική της γραφή είναι ΓΟΛΟΔΟΜΟΡ. Είναι η ονομασία του μεγάλου λιμού της Ουκρανίας στα τέλη της δεκαετίας του 1920 - αρχές της δεκαετίας του 1930, συνέπεια της κακής σοδειάς αλλά και της βίαιης κολλεκτιβοποίησης της γεωργίας στην τότε Σοβιετική Ουκρανία αλλά και σε ολόκληρη την Σοβιετική Ένωση.

  Όμως, τα ελληνικά γράμματα και η κυριλλική γραφή που τα χρησιμοποιεί προκαλούν τρόμο στους δυτικοευρωπαίους. Είναι γνωστό πως στις πινακίδες κυκλοφορίας των ελληνικών αυτοκινήτων αποφεύγονται (κυριολεκτικά απαγορεύονται) τα γράμματα Γ, Δ, Θ, Ξ, Π, Φ, Ψ, και Ω, για τον ίδιο λόγο. Έτσι λοιπόν,  στην βιβλιογραφία τους προτιμήθηκε η «πολιτικά ορθή» αγγλική απόδοση ως Holodomor, την οποία και υιοθέτησαν ο κ. καθηγητής και ο κ. οικονομολόγος.

 Σύμφωνα με τους δύο συγγραφείς, «η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει ένα αντίστοιχο πρόβλημα με εκείνο της Σοβιετικής Ένωσης στα τέλη της δεκαετίας του 1920 και της Κίνας του 1950: έχει πάρα πολύ υψηλή κατανάλωση και πάρα πολύ χαμηλή αποταμίευση και ως αποτέλεσμα, δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει τις επενδύσεις που είναι απαραίτητες για να βγεί από την κρίση». Έτσι, κατά τους δύο συγγραφείς πάντα, η βίαιη κολλεκτιβοποίηση στην ΕΣΣΔ και το «Μεγάλο Άλμα προς τα εμπρός» στην Κίνα, αποσκοπούσαν στην περιστολή της κατανάλωσης, ώστε να διατεθούν πόροι σε επενδύσεις (βιομηχανοποίηση).

 Περίεργη συλλογιστική, αν σκεφθεί κανείς την κατάσταση που βρισκόντουσαν οι δύο αυτές χώρες τις αντίστοιχες εποχές και τα επίπεδα της κατανάλωσης που απολάμβαναν οι πολίτες τους.

Ιστορικές επαναλήψεις Νο 7: Αθήνα και πάλι Αθήνα. Διαμαντόπετρα ή Μινώταυρος;

Του Γεράσιμου Δεληβοριά

Σύμφωνα με τον Τύπο, έντυπο και ηλεκτρονικό της 4/9/2016, το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη ανακοίνωσε πως «αναμένεται έξαρση της αντιεξουσιαστικής βίας το επόμενο διάστημα στη χώρα μας. Σύμφωνα μάλιστα με την εφημερίδα «Καθημερινή» της ίδιας μέρας, «μπαίνουμε σε εποχή ταραχών».

 Που όμως θα συμβεί αυτή η «έξαρση της αντιεξουσιαστικής βίας» και οι «ταραχές»;

 Όχι φυσικά στην ύπαιθρο χώρα, ούτε στις μικρές πόλεις, στα Ιωάννινα ας πούμε, στην Καλαμάτα ή την Καβάλα. Ούτε και στο Ηράκλειο, τον Βόλο ή την Πάτρα. Ότι συμβεί εκεί θα είναι «στιγμιαίο», πιο στιγμιαίο και περιστασιακό κι από το χουντικό πραξικόπημα της 21^ης Απριλίου.

 Ακόμη και στην Θεσσαλονίκη η βία που θα υπάρξει θα είναι υποτονική. Μέχρι και οι διαδηλώσεις διαμαρτυρίας που γίνονται στην συμπρωτεύουσα είναι περιστασιακές, με αφορμή ας πούμε την Δ.Ε.Θ., όταν ολόκληρη η κυβέρνηση έχει μετακομίσει στην Θεσσαλονίκη ακολουθώντας τον εκάστοτε πρωθυπουργό, ή σαν υποστήριξη των εκδηλώσεων που πραγματοποιούνται στην Αθήνα, όπως το πολυθρύλητο «κίνημα των πλατειών» (και του Κατρούγκαλου) του 2011.

 Το 99% των ταραχών και της βίας συμβαίνει και θα συμβεί και πάλι στην Αθήνα και μάλιστα στο κέντρο της - όχι στις γειτονιές - κι από το κέντρο θα προτιμηθεί φυσικά η περιοχή των Εξαρχείων και των κοντινών οικοδομικών τετραγώνων και δρόμων.

 Το μονοπώλιο των ταραχών, δεν είναι το αποκλειστικό προνόμιο της Αθήνας. Εδώ συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής οικονομικής δραστηριότητας, των δημόσιων και ιδιωτικών έργων, το 50% σχεδόν του πληθυσμού της χώρας, το μεγαλύτερο μέρος των δημόσιων υπηρεσιών, ποσοστά όλα δυσανάλογα μεγάλα σε σχέση με την έκταση της πόλης, τον πληθυσμό και κυρίως τις δυνατότητες της να οδηγήσει τη χώρα σε μιαν οικονομική και πολιτισμική ανέλιξη.

Ιστορικές επαναλήψεις 1) Η πτώση της Σπάρτης

Του Γεράσιμου Δεληβοριά

«Οι μόνοι αγώνες που χάθηκαν, είναι αυτοί που δεν δόθηκαν ποτέ». (Σύνθημα του Μάη 68)

Ο Τρότσκι είχε πεί πως ένας ηγέτης πρέπει να ᾽ναι και λίγο προφήτης. Να μπορεί να προβλέπει τις εξελίξεις και κυρίως, τις κινήσεις των αντιπάλων και να προσαρμόζει τη δική του τακτική σε όφελος του λαού του.

 Την εποχή που τα έγραφε αυτά, δεν υπήρχαν φυσικά τα μοντέλα πρόβλεψης που χρησιμοποιούν οι σύγχρονοι αναλυτές για να αναλύουν καταστάσεις και να συμβουλεύουν κυβερνήσεις ή διοικητικά συμβούλια εταιρειών.

 Υπήρχε όμως η Ιστορία.

 Η Ιστορία ΔΕΝ  επαναλαμβάνεται. Ούτε σαν φάρσα, ούτε σαν τραγωδία. Ο Μαρξ το γνώριζε αυτό καλύτερα από τον καθένα. Με το περίφημο λογοπαίγνιο – που τόσο άρεσε κι εξακολουθεί να αρέσει κυρίως σε όσους θέλουν να αποδείξουν πως οι θεωρίες του απέτυχαν – προσπάθησε να δείξει την κενότητα  ενός σαλτιμπάγκου, που προσπάθησε να περιβληθεί τη δόξα του Ναπολέοντα, αυτού που η Ιστορία κατέταξε στους μεγάλους.

Αθηναΐσμός

Του Κώστα Καραΐσκου

Ζώντας σήμερα τόν ἐπιθανάτιο ρόγχο τοῦ ἑλλαδικοῦ κράτους, ἡ ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας γύρω ἀπό τήν γέννηση, τήν φυσιογνωμία καί τήν ἀναπηρία του μᾶς ὁδηγεῖ στίς ἀπαρχές του. Στήν κατεύθυνση αὐτή ὁ Δημήτρης Μάρτος μᾶς προσφέρει ἕνα πρωτότυπο, ἐπεξεργασμένο καί ὁλοκληρωμένο μοντέλο ἑρμηνείας, τόν ἀθηναϊσμό.

Πρόκειται γιά μιά εἰσαγόμενη – κατεψυγμένη κουλτούρα, ἕνα πακέτο ἰδεῶν πού ἐθνικοποιεῖ ἕναν λαό ἐξεγερμένο, τοῦ ὁποίου ὅμως ἡ Ἐπανάσταση ἀπέτυχε καί βρίσκει σανίδα σωτηρίας τό μοντέλο πού τοῦ ἑτοίμασαν οἱ ἰμπεριαλιστικές δυνάμεις τῆς Εὐρώπης (Βαυαροί, Ἄγγλοι, Γάλλοι). Μέ τήν ἐπιβολή τῆς Ἀθήνας ὡς πρωτεύουσας τοῦ νέου κράτους, ὁ ἑλληνικός λαός σιγά σιγά ἀποκόπτεται ἀπό τήν ἀληθινή του πρωτεύουσα, τήν Κωνσταντινούπολη καί ἀπό τήν φυσική του σύμμαχο, τή Ρωσία. Ταυτόχρονα ἡ ἰδεολογική γέφυρα πρός τό “κλασικό”, τό ἀνώδυνο γιά τή Δύση, ἀπώτερο παρελθόν πού ἐκπροσωπεῖ ἡ Ἀθήνα, διαγράφει τό βυζαντινό, πρόσφατο καί ζωντανό, παρελθόν τῶν Ἑλλήνων καί τούς δημιουργεῖ μεῖζον πρόβλημα ταυτότητας πού ἐκδηλώνεται στήν πολιτική, στήν κοινωνία, στήν οἰκονομία, στήν αἰσθητική. Προάγονται ἀκόμη τρόποι κατοίκησης, δομές αἰσθήσεων καί ἀντανακλαστικῶν, μέ τούς ὅρους πού θέτει ἡ ἰμπεριαλιστική σχέση, σέ μία μακρόχρονη ἀποδόμηση καί ἀπώθηση τῶν ἐγχώριων στοιχείων πού δομοῦν διαφορετικά τίς ἐθνικές αἰσθήσεις καί τά ἀντανακλαστικά ἑνός ἱστορικοῦ λαοῦ.

Κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του Δημήτρη Μάρτου: ΑΘΗΝΑΪΣΜΟΣ

Από τις εκδόσεις Γόρδιος, κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο του Δημήτρη Μάρτου: ΑΘΗΝΑΪΣΜΟΣ 

ΑΘΗΝΑΪΣΜΟΣ

Η επίσημη επιστημολογική έρευνα επιμένει να μην απαντάει στο θεμελιώδες  ζήτημα που θέτει ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός: γιατί η εξουσία, οι άνθρωποι και ο πλούτος μαζεύτηκαν στην Αθήνα;   

Την Αθήνα την επιβάλουν ως πρωτεύουσα  τα συμβολικά της πλεονεκτήματα  και όχι τα πραγματικά της: γεωγραφική θέση, αστική διάρθρωση, οδικό δίκτυο, δημογραφία, περιφερειακές σχέσεις, κατανομή της πολιτικής δύναμης. Η επιλογή της αντανακλούσε την κυριαρχία τωνδυτικοευρωπαϊκών Διευθυντηρίων στους κόσμους του ελληνισμού. Δεν απηχούσε τη θεσμική ολοκλήρωση των οραμάτων των Ελλήνων ούτε ερμήνευε τις στοχεύσεις της επαναστατικής τους συνείδησης. Σηματοδοτούσε τη θέσμιση του ελληνικού κράτους-έθνους ως παρεπόμενο και βοήθημα της ανάδυσης  και της θέσμισης των ευρωπαϊκών εθνών-κρατών.