6 Αυγούστου, η συγκλονιστική γιορτή της Μεταμόρφωσης, η οποία ρίχνει φως σε δύο θρησκευτικούς πειρασμούς

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

6 Αυγούστου, η συγκλονιστική γιορτή της Μεταμόρφωσης,

η οποία ρίχνει φως σε δύο θρησκευτικούς πειρασμούς:

1) Πειρασμός πρώτος: Οι πιστοί να αποσυρθούν από τη λάσπη και τα ζόρικα της ιστορίας, και να αγκυροβολήσουν (να «αναπαυτούν») σε κάποια υπέροχη θεοτική εμπειρία.

2) Πειρασμός δεύτερος: Οι πιστοί να εισέλθουν στην ιστορία και στον δημόσιο βίο, αλλά ως κατακτητές που ονειρεύονται να καθυποτάξουν τον κόσμο.

Στην ευαγγελική αφήγηση της Μεταμόρφωσης, ο Χριστός πήρε μαζί του τρεις μαθητές, ανέβηκαν σε μια βουνοκορφή κι εκεί τους φανέρωσε τον πλήρη εαυτό του – την θεανθρωπότητά του. Μέσα στο αποκαλυπτικό φως ένας από τους μαθητές –ο Πέτρος– εκστασιασμένος, ζήτησε από τον Χριστό να μείνουν εκεί για πάντα...

Πολλοί κήρυκες λοιπόν επαινούν τον Πέτρο ως παράδειγμα προς μίμηση και παροτρύνουν τους εκκλησιαζόμενους να τον μιμηθούν – να επιθυμήσουν δηλαδή να μείνουν «εκεί» για πάντα.

Έλα όμως που άλλα πράγματα μας λέει το ευαγγέλιο και η υμνολογία! Τον Πέτρο τον παρουσιάζουν ως παράδειγμα προς αποφυγή, ως υποκύπτοντα στον πειρασμό της δικής του τακτοποίησης, ερήμην του κόσμου! Ο Χριστός λοιπόν απάντησε στο αίτημα του Πέτρου (απέρριψε το αίτημα του Πέτρου) με σιωπή και με π ρ ά ξ η: Κατέβηκε από το βουνό της θεοτικής εμπειρίας για να συνεχίσει την πορεία του με τους τεθραυσμένους της ιστορίας. Μόλις κατέβηκε συνάντησε –λέει το ευαγγέλιο– και συνέδραμε δυστυχισμένους που ζητούσαν γλυτωμό.

Remember Θαμόρα! Μην ξεχνάτε την Zamora!

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου 

Μια άγνωστη (σε μας) σελίδα του ισπανικού εμφυλίου πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε πριν 90 χρόνια - στις 17 Ιουλίου 1936 - με στρατιωτικό πραξικόπημα των εθνικιστών φασιστών.

Στην ισπανική πόλη Θαμόρα (Zamora) λειτούργησε από το 1968 ως το 1976 φυλακή για κληρικούς οι οποίοι ήταν αντίθετοι στην δικατορία του στρατηγού Φράνκο, την οποία εγκαθίδρυσε το πραξικόπημα. Οι φυλακισθέντες εκεί ήταν άνθρωποι που σήκωσαν φορτίο διπλό: διαφώνησαν αφενός με το φασιστικό καθεστώς και αφετέρου με την εκκλησία τους. 

Και γι' αυτό είναι ντροπή να μην μνημονεύονται από όσους δηλώνουν ότι νοιάζονται για το φοβερό ειδικό βάρος του ισπανικού εμφυλίου. Ντροπή!...

Ο εθνικιστικός στρατός (ο οποίος είχε την έμπακτη υποστήριξη της φασιστικής Ιταλίας και της ναζιστικής Γερμανίας) δήλωνε το κίνημά του ως "Σταυροφορία κατά των εχθρών του έθνους και της θρησκείας". Άλλη μια φορά η εργαλειοποίηση της λέξης "σταυροφορία" μόλυνε τον Σταυρό του Χριστού. Και την 1η Ιουλίου 1937 οι επίσκοποι της ισπανικής εκκλησίας δημοσιοποίησαν την ομόφωνη στήριξή τους στην "σταυροφορία". 

Το διπλό βάρος των μειονοτικών αντιφασιστών παπάδων το έκανε ακόμα βαρύτερο το χάος που κυριάρχησε στο αντιφασιστικό μέτωπο, το οποίο περιλάμβανε από φιλελεύθερους αστούς και σοσιαλιστές, μέχρι κομμουνιστές και αναρχικούς. Χάος, ασυννενοησία και ανταγωνισμοί μέχρις εξοντώσεων συμμάχων. Εδώ, ο ηλίθιος αντικληρικαλισμός ήταν ανίκανος να ξεχωρίσει παπά από παπά, θεολογία από θεολογία και ελεύθερους ανθρώπους από κομματόσκυλα. Διαχρονική αρρώστια, φίλοι της Αριστεράς... Έτσι, το βάρος των μειονοτικών παπάδων γινόταν συχνά τριπλό.

Τι ακριβώς είναι η Αποανάπτυξη;

Γολγοθάς, η ρήξη με το μηδέν

Πριν τον Γολγοθά ο Χριστός είχε πετάξει έξω από το ναό τους χρηματιστές (Ματθ. 21: 12-13), μετά τον Γολγοθά είχε να πετάξει τη σκλαβιά έξω από την ανθρώπινη ζωή

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου *

Καθαυτόν ο Γολγοθάς σημαίνει ανηφόρα προς το μηδέν. Σημαίνει ότι μαζεύεις όλη σου τη δύναμη για να σηκώσεις το ένα σου γόνατο, κατόπιν το άλλο γόνατο, ξανά το πρώτο, και πάει λέγοντας, αλλά προς τι; Μαρτυρικός δρόμος, προς μαρτυρικό εκμηδενισμό. Η μαστίγωση καθοδόν είναι ανυπόφορη, το βάρος του σταυρού συντριπτικό, κι όμως, το πιο αβάσταχτο στην υπόθεση του Γολγοθά είναι μάλλον κάτι άλλο: Η εγκατάλειψη! Λεπτό με λεπτό, θα στραγγίξεις από τις δυνάμεις σου, γιατί απομένεις ολομόναχος, εσύ και τα σωθικά σου. Στον Γολγοθά η εξουσία και οι δωσίλογοί της (πολιτικά και θρησκευτικά αποβράσματα σε αγαστή διαπλοκή) λυσσομανούν να ξεκάνουν τον άνθρωπο, να τον σύρουν, δηλαδή, σε κατάσταση μη-ανθρώπινη: στον απόλυτο ατομισμό. Σε κανονικές συνθήκες ο άνθρωπος δεν είναι μονάχα τα χημικά στοιχεία που τον απαρτίζουν. Είναι οι σχέσεις του, και οι άλλοι είναι όροι της ύπαρξής του – όχι ψιμύθια πάνω σ’ αυτήν. Στον Γολγοθά, λοιπόν, σε υψώνουν έτσι που να σπάσουν όλοι σου οι δεσμοί: να μη μπορείς να αγγίξεις τίποτα, να μη μπορεί να σε αγγίξει κανένας. Ανάμεσα σε σένα και στους άλλους το ύψος, αλλά όχι μόνο. Κρατά μακριά σου τους φίλους ο τρόμος, τους σώφρονες το κέρδος, τους αξιοπρεπείς ο νόμος.

Αυτά, όσον αφορά τον Γολγοθά δίχως Χριστό. Με τον Χριστό, όμως, τη Μεγάλη Πέμπτη της Σταύρωσης έρχεται η ανατροπή. Ο Γολγοθάς αποκτά ενδοχώρα, την οποίαν δεν την έχει από μόνος του. Εκεί που Γολγοθάς σημαίνει ανηφόρα προς το μηδέν, ακριβώς εκεί ο Χριστός ανοίγει ορίζοντες απεριόριστους. Είναι μια ενδοχώρα που δεν προκύπτει αυτόματα, αλλά δημιουργείται με την θυσιαστική δράση. Ο Χριστός δεν βρίσκεται στον Γολγοθά από ατύχημα, αλλά ηθελημένα, προχωρώντας σε μια κορυφαία πράξη αγάπης και αλληλεγγύης. Σταυρώνεται για χάρη των οδυνομένων, κάνει ζωή του την αφτιασίδωτη ζωή των ανθρώπων (το περιθώριο, την αδικία, το παράλογο, τον πόνο, τον θάνατο), ακριβώς για να μην αφήσει όλη αυτή την τυραννία (το περιθώριο, την αδικία, το παράλογο, τον πόνο, τον θάνατο) να είναι το ανίκητο τέρμα, το αδηφάγο μηδέν που ακυρώνει κάθε καλό και κάθε ομορφιά…

Το νέο τεύχος του περιοδικού “Σύναξη”: «Παγκόσμιος Νότος»

«Παγκόσμιος Νότος»

Το νέο τεύχος του περιοδικού “Σύναξη” μας (αρ. 177) 

Ακολουθεί  το ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ και στη συνέχεια τα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ.

[Το εξώφυλλο: έργο Γιάννη Αντωνόπουλου]

……………………………………………………………..............................................

Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο

Τόσοι και τόσοι τόποι και τρόποι

Στις διεθνείς συζητήσεις και σχέσεις, ως Παγκόσμιος Νότος προσδιορίζεται το τμήμα της υφηλίου το οποίο πολύς κόσμος ακόμα το ονομάζει Τρίτο Κόσμο. Πολύ χοντρικά, το τμήμα αυτό περιλαμβάνει την υποσαχάρια Αφρική, μέρη της Άπω Ανατολής και την Λατινική Αμερική. Αλλά, πολύ χοντρικά˙ καθόσον (όπως θα ψηλαφήσουμε στο παρόν αφιέρωμά μας) πρόκειται για μια πραγματικότητα πολύ σύνθετη και πολύ δυναμική, με κρίσιμο ρόλο στις παγκόσμιες ζυμώσεις.

Ο Παγκόσμιος Νότος έχει πολλές παραμέτρους, οι οποίες οφείλουν να ενδιαφέρουν εξόχως την θεολογία. Πρόκειται για χώρες και κοινωνίες που από τη μια έχουν ζυμωθεί με το άγος της αποικιοκρατίας, και από την άλλη είναι πεδίο θρησκευτικού αναβρασμού, με τον Χριστιανισμό να αναδεικνύεται σε πολύ ιδιαίτερη παρουσία. Μέσα σε μια τεράστια ποικιλία, το καρδιοχτύπι του Παγκόσμιου Νότου αφορά την αιμάτωση ολόκληρου του κόσμου, καθώς και την οικουμενική ψυχή του Ευαγγελίου. Αν λοιπόν το καρδιοχτύπι αυτό δεν φτάνει καν στα αυτιά ανθρώπων που κατά τα άλλα δηλώνουν ότι νοιάζονται, τότε οι άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να προβληματιστούν σοβαρά για την ακοή τους ή για το στηθοσκόπιο που χρησιμοποιούν – δηλαδή για τα εννοιολογικά τους εργαλεία. Αυτό κοντολογίς αφορά είτε αναλυτές οι οποίοι καταπιάνονται με ζητήματα οικονομίας και πολιτικής του Παγκόσμιου Νότου μένοντας τυφλοί μπροστά στην θρησκευτική συνιστώσα, είτε μελετητές του θρησκευτικού που αγνοούν τα κοινωνικά συμφραζόμενά του.

Τα κείμενα που συνθέτουν το αφιέρωμά μας προσεγγίζουν τη σημερινή συγκυρία του Παγκόσμιου Νότου, αλλά και εμβληματικές στιγμές της μακράς ιστορικής πορείας του. Προσεγγίζουν τις ευρείες θρησκευτικές ανακατατάξεις, αλλά και ειδικότερα τα ζητούμενα που χρειάζεται να απασχολήσουν την Ορθόδοξη θεολογία και πράξη μέσω σεβαστικής σπουδής – και όχι υπό το κράτος του αυτοδοξασμού, ο οποίος εν τέλει οδηγεί σε απόσυρση από τον πραγματικό κόσμο. Και όλα αυτά διαποτίζονται από το ερώτημα αν η θεολογία μας έχει επίγνωση των ζητημάτων τα οποία θέτει η μετα-αποικιακή φάση του Παγκόσμιου Νότου, στην οποία φάση όμως δρα με νέους τρόπους η νεοαποικιοκρατία. Η ψηλάφηση αυτών των ζητημάτων δεν είναι κάτι παράλληλο προς (ή παραπέρα από) την θεολογία. Είναι καθαυτό το χρέος μιας θεολογίας η οποία έχει επίγνωση ότι η στάση απέναντι σε κάθε παράμετρο της ζωής είναι στάση πνευματική, στάση που βλασταίνει από καθαυτό το μυστήριο της πίστης. Και μάλιστα της πίστης σε Θεό ο οποίος δεν έκανε τσόφλι του ή αποικία του τα ανθρώπινα ουσιώδη, αλλά τα έκανε εαυτό του – σάρκα του! Πράγμα που οφείλει να είναι βασικό κριτήριο της ιεραποστολικής πράξης...