Η τελευταία γενιά της Δύσης

Σκέψεις για το γίγνεσθαι ενήλικος στην αποπαιδευτική κοινωνία

Του Andrea Zhok

1. Το πρόβλημα

Η εφηβική περίοδος, ειδικά στον σύγχρονο κόσμο, παρουσιάζει χαρακτηριστικά ιδιαίτερης δυσκολίας που την καθιστούν μια περίοδο τυπικά σημαδεμένη από κρίσεις ταυτότητας.¹ Η εφηβεία ως περίοδος δυσφορίας αποτελεί πράγματι ένα κοινό θέμα της δυτικής νεωτερικότητας. Το κατά πόσο αυτός ο παράγοντας δυσφορίας είναι διαπολιτισμικά γενικεύσιμος είναι μάλλον αμφίβολο. Υπάρχουν βεβαίως δομικές φυσιολογικές πλευρές, ανεξάρτητες από πολιτισμικά πρότυπα. Η εφηβεία είναι, γενικά, εκείνη η περίοδος που προηγείται της μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή και σχετίζεται φυσιολογικά με τη σεξουαλική ωρίμανση.

Στις περισσότερες παραδοσιακές κοινωνίες αυτή η μετάβαση σηματοδοτείται συμβολικά από τελετουργίες μετάβασης που θεσμοθετούν την αλλαγή κοινωνικής θέσης και ευθυνών.²

Στη σύγχρονη δυτική κοινωνία αυτή η μετάβαση καθίσταται γενικά πιο επιβαρυντική και αβέβαιη, λόγω του ότι υπάρχει ένα ιδιαίτερα έντονο χάσμα ανάμεσα σε όσα απαιτούνται από το παιδί και σε όσα απαιτούνται από τον ενήλικα. Στις παραδοσιακές κουλτούρες τα παιδιά συμμετέχουν από νωρίς στις δραστηριότητες των ενηλίκων, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, είτε πρόκειται για αγροτική ζωή, είτε για κυνηγετικές δραστηριότητες, είτε για προετοιμασία πολέμου κ.λπ. Επομένως η εφηβεία δεν εμφανίζεται εδώ ως ριζική ρήξη, ενώ το άλμα προς τη δημόσια αναγνώριση ρυθμίζεται μέσω κοινών τελετουργιών μετάβασης.

Τα χαρακτηριστικά στοιχεία που συνδέονται με τη σεξουαλική ωρίμανση παρουσιάζουν ορισμένες προκλήσεις, αλλά σε κοινωνίες με σταθερά και σαφώς καθορισμένα ήθη και προσδοκίες αυτοί οι αποσταθεροποιητικοί παράγοντες περιορίζονται.³

Στη δυτική νεωτερικότητα η μετάβαση από την παιδική, προστατευμένη διάσταση προς την ενήλικη σφαίρα είναι ιδιαίτερα ριζική, και αυτή η ριζικότητα οφείλεται αφενός στο χάσμα ανάμεσα στην παιδική ζωή (παιχνίδι και σπουδές) και στην ενήλικη (εργασία), και αφετέρου στη σύγχρονη αντίληψη του ατόμου ως τόπου ευθύνης και πρωτοβουλίας που δεν ανάγεται σε τίποτε άλλο (ούτε στην οικογένεια ούτε στην κοινότητα).

Ο κόσμος ανάποδα

Zoύμε σε μια εποχή που αν κάνεις τον Σταυρό σου είσαι ταλιμπάν και μεσαιωνικός, ενώ αν πιστεύεις σε μπλε κρυστάλλους, αστρολόγους και σκόνες επαναφοράς είσαι προοδευτικός και trendy.

🍂Αν κάνεις το Πάσχα νηστεία, τότε είσαι παλαιολιθικός, ενώ αν είσαι vegan, ωμοφάγος, χορτοφάγος κλπ, ο άλλος σε κοιτάει με θαυμασμό λες και κέρδισες μετάλλιο σε Ολυμπιάδα.  

🍂Αν πεις σε παρέα ότι είσαι βουδιστής, ακολουθείς τη φιλοσοφία των Σούφι ή τη διδασκαλία του Επίκτητου, θα μείνουν όλοι με το στόμα ανοικτό από θαυμασμό, ενώ αν ομολογήσεις ότι είσαι Ορθόδοξος Χριστιανός και πηγαίνεις στην Εκκλησία θα απογοητευτούν όλοι και θα σου πούνε ότι έμπλεξες με τις θρησκευόμενες γιαγιάδες.

🍂Σου λένε οι περισσότεροι ότι είναι κατά των θρησκειών και ότι δεν υπάρχει διάβολος κλπ, αλλά πρώτοι έχουν το ματάκι στο αυτοκίνητο και στην κούνια του παιδιού τους, ενώ μπορεί να ασχολούνται με τον παγανισμό ή με μεταφυσικά φαινόμενα. Αν τους πεις ότι ο Χριστός είναι Θεάνθρωπος βγάζουνε καντήλες στο σώμα.

🍂Aν είσαι παντρεμένος αρκετά χρόνια και είσαι πιστός στον γάμο σου, θεωρείσαι ακραίος, ενώ αν κάνεις και καμιά απιστία θεωρείται ανανέωση του συζυγικού όρκου.

Αν διαφωνείς με ότι προτάσσει το σύστημα και οι προπαγάνδες του, είσαι ακραίος και επικίνδυνος.

🍂Αν στέκεσαι όρθιος στο άκουσμα της Εθνικού Ύμνου και στον κυματισμό της Ελληνικής σημαίας, είσαι φασίστας και εθνικιστής.

Αν η τέχνη υβρίζει τον Χριστό και τη σημαία, τότε είναι προοδευτική, trendy και κουλτουριάρα. Αν όμως κάνεις ένα αστείο για μια άλλη πίστη σε μια θεατρική παράσταση, θα σε κλείσουν φυλακή. Όπου τους βολεύουν όλα.