Μερικές σύντομες παρατηρήσεις για τον μαρξισμό ως κριτική μέθοδο προσέγγισης της κοινωνικής πραγματικότητας με σκοπό τη μεταβολή της.
Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου
7 Ιανουαρίου 2024
Στο πρώτο άρθρο αυτής της σειράς, έθεσα το ερώτημα κατά πόσον, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, ο μαρξισμός εξακολουθεί να παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον ως μέθοδος κοινωνικής ανάλυσης και οδηγός δράσης, ή μήπως έχει «πεθάνει» και έχουν μόνο ιστορική σημασία οι αναφορές σε αυτόν. Δεν μπορώ φυσικά στα πλαίσια ενός άρθρου να αναφέρω εξαντλητικά τους λόγους που νομίζω ότι όχι μόνο χρειαζόμαστε, αλλά χρειαζόμαστε περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στη σύγχρονη ιστορία, τον μαρξισμό. Φυσικά εννοώ τον μαρξισμό ως κριτική μέθοδο προσέγγισης της κοινωνικής πραγματικότητας με σκοπό τη μεταβολή της, τον μαρξισμό δηλαδή ως πειραματική επιστήμη υποκείμενη σε επαλήθευση και διάψευση και όχι ως θρησκεία. Θα περιοριστώ εδώ σε μερικές πολύ σύντομες παρατηρήσεις.
Είναι αλήθεια ότι η κατάρρευση της ΕΣΣΔ θέτει σοβαρά ερωτήματα ως προς τον μαρξισμό, παρόλο που μικρή σχέση είχε το υπαρκτό, πραγματικό σοβιετικό καθεστώς με οποιαδήποτε έννοια σοσιαλισμού όπως την καταλάβαιναν τουλάχιστο ο Μαρξ και ο Λένιν. Δεν μπορούμε να χαρακτηρίζουμε σοσιαλιστικό ένα καθεστώς μόνο επί τη βάσει του κριτηρίου της κρατικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής: απαιτείται και η πραγματική άσκηση της εξουσίας από τους εργαζόμενους. Σοσιαλισμός σημαίνει εξηλεκτρισμός συν Σοβιέτ, είχε πει ο Λένιν. Τον εξηλεκτρισμό τον πέτυχε η σοβιετική Ρωσία, πολύ γρήγορα όμως από τα Σοβιέτ απέμεινε ο κενός περιεχομένου τύπος. (Βέβαια, το ότι δεν πρέπει να χαρακτηρίσουμε την ΕΣΣΔ ως σοσιαλιστική, δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν σοσιαλιστικά στοιχεία στο καθεστώς, ούτε φυσικά ότι ήταν καπιταλιστική, όπως υποστήριξαν στο παρελθόν μερικοί μάλλον επιπόλαιοι θεωρητικοί. Όταν έγινε άλλωστε καπιταλιστική ήταν τόσο μεγάλος ο «σεισμός», που το κατάλαβε αμέσως όλος ο κόσμος).
