Του Γεράσιμου Δεληβοριά
Όλοι για μιαν υπόληψη ζούμε. Ή έτσι πιστεύουμε. Γι αυτό και η συγγνώμη ακόμη και για ένα απλό λάθος, μια φραστική απρέπεια, είναι το πιο βαρύ φορτίο.
Βέβαια, το να χαρακτηρίζεις τα μάρμαρα του Παρθενώνα «ελγίνεια», δεν είναι ένα σαρδάμ, μια γλωσσική παραδρομή. Είναι ύβρις. Αυτό τουλάχιστον ισχυρίστηκε η Μελίνα και είχε δίκιο. Ακόμη κι έτσι, μια συγγνώμη είναι απαραίτητη. Όχι σε μας. Στα Μάρμαρα.
Κι όμως. Έχουν περάσει οκτώ ολόκληροι μήνες από το τ. 141 του περιοδικού «Σχεδία» όπου ο κ. Σπύρος Ζωνάκης χαρακτήρισε τα Μάρμαρα «ελγίνεια», χωρίς ακόμη να έχει υπάρξει μια συγγνώμη ή έστω μια εύσχημη διόρθωση για να διασωθεί η υπόληψη του περιοδικού και του αρθρογράφου.
Η κλοπή των μαρμάρων όπως και πολλών άλλων αντικειμένων της ελληνικής αρχαιότητας αλλά και η αρπαγή κειμηλίων και άλλων πολιτιστικών θησαυρών άλλων χωρών εντάσσεται σ’ αυτό που ο Δημήτρης Μάρτος χαρακτήρισε Πολιτιστικό Ιμπεριαλισμό που συνήθως προηγείται ή συντελείται παράλληλα με τον επεκτατικό ιμπεριαλισμό.
Πρώτος σκοπός είναι η ταπείνωση του κατακτημένου ή προς κατάκτηση λαού, ώστε να καμφθεί το ηθικό και η αντίσταση του. Η αρπαγή του Σταυρού από τον Χοσρόη, τα χάλκινα άλογα και τα μαρμάρινα λιοντάρια της Κωνσταντινούπολης που μεταφέρθηκαν στην Βενετία το 1204, αυτό τον σκοπό εξυπηρετούσαν.
Οι ελληνικές αρχαιότητες έπαιξαν έναν ξεχωριστό ρόλο για τους δυτικοευρωπαϊκούς λαούς τον 18ο και 19ο αιώνα. Η αρχαιολατρεία που αναπτύχθηκε αυτή την εποχή ήταν η ιδεολογική κάλυψη της εθνοποιητικής τους διαδικασίας. Για τους Γερμανούς η ανατροπή της δεσποτείας και η δημιουργία ενιαίου έθνους – κράτους. Για τους Άγγλους η δημιουργία της αυτοκρατορίας τους. Η ενσωμάτωση των ελληνικών αρχαιοτήτων δημιουργούσε την ψευδαίσθηση της πολιτιστικής ανωτερότητας. Τότε δημιουργήθηκαν και οι μύθοι των «Ινδογερμανών» πρώτα και των «Ινδοευρωπαίων» κατόπιν. Μ’ αυτούς οι δυτικοευρωπαίοι γίνονταν συγγενείς και κληρονόμοι των πολιτισμένων λαών της αρχαιότητας, ενώ ταυτόχρονα διαχωρίζονταν από τους «έγχρωμους» και «άγριους» λαούς.
Μετά την εθνική ολοκλήρωση, την κρατική εδραίωση και την μετατροπή των δυτικών κρατών σε αυτοκρατορίες που μοιράζονται τον κόσμο, οι ελληνικές αρχαιότητες αλλάζουν κι αυτές χαρακτήρα. Από φάροι οδηγοί μετατρέπονται σε λάφυρα, σε τρόπαια επίδειξης της ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας των Δυτικών.
Σαν τρόπαια εξακολουθούν να λειτουργούν, παρόλο που οι παλιές αυτοκρατορίες έχουν ξεπέσει. Αυτός είναι και ο λόγος που οι Βρετανοί εξακολουθούν να αρνούνται πεισματικά την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα και του Ερεχθείου.
Και θα εξακολουθούν όσο ο Ελληνισμός εξακολουθεί να παρακαλά τους άρπαγες και δεν απευθύνεται στους φυσικούς του συμμάχους. Την παγκόσμια κοινή γνώμη και πρώτα φυσικά τους λαούς που υπήρξαν θύματα της αποικιοκρατικής θηριωδίας και λεηλασίας. Ίσως έτσι οι Βρετανοί αναγκαστούν να επιστρέψουν τα Μάρμαρα και γιατί όχι; Να ζητήσουν και συγγνώμη. Όχι από μας, από τον Παρθενώνα.
