Η εορτή των Τριών Ιεραρχών

Ο Δημήτρης Μαυρόπουλος απαντά στις ερωτήσες του Βασίλη Ξυδιά, μέσα στα πλαίσια της εκπομπής «Σήμερα είναι Κυριακή», από τον τηλεοπτικό σταθμό της ΕΤ1. Περίοδος 1989-90.

Τα Θρησκευτικά μεταξύ εξουσίας και χειραφέτησης

Του Βασίλη Ξυδιά

Η υπόθεση του μαθήματος των Θρησκευτικών έχει μια ευρύτερη διδακτική αξία για όσους ελπίζουν στην πολιτική χειραφέτηση της κοινωνίας. Διότι αυτό που εμποδίζει πολλούς να καταλάβουν τι ακριβώς συμβαίνει στην υπόθεση αυτή είναι ότι την αντιλαμβάνονται σαν διαμάχη θεσμών εξουσίας (κυβέρνησης και εκκλησιαστικής ιεραρχίας) και δεν μπορούν ή δεν θέλουν να δουν ότι στη συγκεκριμένη αυτή περίπτωση υπάρχει κι ένας τρίτος παράγοντας, ο οποίος τελικά κάνει τη διαφορά.

Αυτός ο παράγοντας είναι η οργανωμένη και συστηματική παρέμβαση ενός μεγάλου τμήματος της κοινότητας των θεολόγων εκπαιδευτικών, που από το 2008 συνειδητοποιήσαμε ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα αναντιστοιχίας του μαθήματος με τις ανάγκες του σχολείου και της κοινωνίας, και αντί να περιμένουμε μοιρολατρικά το κράτος-πατερούλη να μας καταργήσει οριστικά, αποφασίσαμε «να πάρουμε τις τύχες μας στα χέρια μας». Αποφασίσαμε δηλαδή να παρέμβουμε, και μάλιστα όχι αμυντικά, με μάχες οπισθοφυλακών, αλλά επιθετικά, διαμορφώνοντας και προωθώντας μια δική μας λύση.

Αριστερό Τζιχάντ

Η διπλή αστοχία ενός απολίτικου και ανιστορικού προοδευτισμού

Του Βασίλη Ξυδιά

Στα ελληνικά αμαρτάνω σημαίνει αστοχώ. Διπλά αμάρτησαν οι αναθαρρημένοι αριστεροί – Συριζαίοι και όχι μόνον – που έμπλεοι αντισκοταδιστικού ενθουσιασμού, έσπευσαν να συνδράμουν, ο καθένας με τον τρόπο του, τη σταυροφορία του Φίλη εναντίον του εκκλησιαστικού κατεστημένου.

Προσπερνώ – γιατί δεν είναι αυτό το θέμα μου – το ότι αυτός ο αντιθεοκρατικός αγώνας ήρθε να επικαθίσει πάνω σε μια ενδοεκκλησιαστική διαμάχη (θεολογικού και παιδαγωγικού χαρακτήρα), την οποία τεχνηέντως ο Φίλης φρόντισε να την οικειοποιηθεί μετατρέποντάς τη σε ιδεολογική σύγκρουση αριστεράς και εκκλησίας.

Και πάμε στην πρώτη αμαρτία: απολιτική.

Πάτερ ημών vs «Καλέ Θεούλη»

Του Βασίλη Ξυδιά

Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε το 2010. Αναφέρεται στην πρωτοβουλία μιας διευθύντριας σχολείου να αντικαταστήσει στη πρωινή σχολική προσευχή το «Πάτερ Ημών» με την «Προσευχή» του Γιάννη Ρίτσου (βλ. εδώ). Σκόπευα να το στείλω σαν επιστολή στον Ιό της Ελευθεροτυπίας, αλλά για διάφορους λόγους δίστασα, οπότε έμεινε αδημοσίευτο.

Τώρα, με αφορμή τον θόρυβο που γίνεται για τη σχολική προσευχή, είδα κάποιους να θυμούνται το γεγονός και να το αναφέρουν ως θετικό παράδειγμα (π.χ. εδώ). Σκέφτηκα λοιπόν πως ίσως θα άξιζε τον κόπο να διαβαστεί σήμερα, συμβάλλοντας ελπίζω σε μια σοβαρή συζήτηση με κριτήρια Παιδείας, πέρα από την ιδεολογική αντιπαράθεση “προοδευτικών-αντιδραστικών”, “άθεων-πιστών” κλπ.  

Αγαπητοί φίλοι του Ιού. Πριν μερικές ημέρες το δικαστήριο δικαίωσε, από νομικής τουλάχιστον πλευράς, τις δασκάλες Στέλλα Πρωτονοταρίου και Ντενάντα Καρκάλο, που κατηγορούνταν διότι πριν από μερικά χρόνια διοργάνωσαν στο σχολείο τους επιπλέον βοηθητικά μαθήματα για μετανάστες, μαθητές και γονείς, εκτός του κανονικού ωραρίου. Η κατηγορία ήταν παρανοϊκή. Η αθώωση θα έπρεπε να είναι αυτονόητη. Κι ευτυχώς, κάπως έτσι έκριναν και οι δικαστές.

Όμως εδώ, πέρα από τη νομική, την ηθική ή και την πολιτική διάσταση του πράγματος, τίθεται ένα ζήτημα παιδαγωγικών κριτηρίων. Διότι αν είναι να δικαιωθεί και ως προς την ουσία της η εκπαιδευτική πρωτοβουλία των δύο «κατηγορουμένων», αυτό έχει να κάνει κυρίως με το αν και πώς θα επηρεάσει την εκπαιδευτική πράξη. Και από την άποψη αυτή ένα βασικό ζητούμενο είναι να ανοίξει επί της ουσίας η συζήτηση γύρω από τα θέματα που ετέθησαν, όχι μόνο από τα βοηθητικά μαθήματα, αλλά από όλες τις ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες της εμπνευσμένης αυτής και θαρραλέας εκπαιδευτικού, Στ. Πρωτονοταρίου, ως διευθύντριας τότε του 132ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών στην Γκράβα.

Παναγιώτης Σαϊνατούδης, ιδρυτής του Πελίτι: «Να σπείρουμε τους σπόρους της ελπίδας»

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον Βασίλη Ξυδιά

Ερ.: Στα 21 χρόνια της δράσης σας έχετε εστιάσει στη διάσωση και διάδοση των παραδοσιακών ποικιλιών. Και απ’ ό,τι καταλαβαίνω, σ’ όλο αυτό το διάστημα έχετε φροντίσει πολύ συνειδητά να προστατευτείτε από μια περιττή, ίσως και επιζήμια για τον σκοπό σας, πολιτικοποίηση. Προσπαθείτε να είστε θετικοί και να ενεργείτε εστιάζοντας στη λύση και όχι στο πρόβλημα. Είναι χαρακτηριστικό το μότο που έχετε στην ιστοσελίδα σας («Αντί να στενοχωριέσαι για το σκοτάδι άναψε ένα φως»). Παρ’ όλα αυτά, ζούμε σε μια πολύ δύσκολη και πολύ κρίσιμη εποχή, όπου φαίνεται ότι ισχυρές δυνάμεις, επιχειρηματικές και πολιτικές, έχουν ξεκινήσει έναν ολοκληρωτικό πόλεμο εναντίον αυτού που ως τώρα γνωρίζαμε ως γεωργική δραστηριότητα, βασισμένη στον παραδοσιακό μικρομεσαίο αγρότη. Πώς αντιλαμβάνεστε αυτές τις έκτακτες καταστάσεις που θα κρίνουν, σε παγκόσμιο επίπεδο, το μέλλον της γεωργίας και των γεωργικών πληθυσμών. Επηρεάζουν τη δική σας δραστηριότητα και με ποιον τρόπο; Εντέλει, όλα αυτά σας οδηγούν να διευρύνετε με τον έναν ή τον άλλο τρόπο το αντικείμενό σας και να πολιτικοποιήσετε κάπως περισσότερο τη δράση σας ή όχι;

Σκεπτικοί οι Έλληνες για το ευρώ, αλλά όχι αποφασιστικοί

Τέλος αυταπατών και αναζήτηση διεξόδου

Του Βασίλη Ξυδιά

Πέφτει το ευρώ στην εκτίμηση των Ελλήνων; Τα δημοσκοπικά στοιχεία δείχνουν ξεκάθαρη δυσαρέσκεια, η οποία όμως δεν φτάνει να μετατραπεί σε εξίσου σαφή απόρριψη του σημερινού νομισματικού στάτους. Προφανώς διότι ο κόσμος αντιλαμβάνεται ότι κάτι τέτοιο θα είχε νόημα σε συνδυασμό με ανάλογες πολιτικές προϋποθέσεις εναλλακτικής διακυβέρνησης, τις οποίες και δεν βλέπει. Ας δούμε, όμως, τι λένε τρεις πρόσφατες έρευνες*.

Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση της Κάπα Research, που δημοσιεύθηκε στο Βήμα της περασμένης Κυριακής (3/1/2016), το 55,2% θεωρεί ότι η Ελλάδα ζημιώθηκε από την υιοθέτηση του ευρώ (32,8% ζημιώθηκε και 22,4% μάλλον ζημιώθηκε), ενώ το 42,2% απαντά ότι η χώρα ωφελήθηκε από το ευρώ (22% ωφελήθηκε και 20,2% μάλλον ωφελήθηκε) και δεν απάντησε το 2,6%. Τα πράγματα αλλάζουν όταν τίθεται το ερώτημα τι πρέπει να κάνουμε τώρα: Το 60,8% θεωρεί ότι πρέπει να παραμείνουμε στην Eυρωζώνη, και υπάρχει και ένα αξιοσέβαστο 28,9% που προτιμά να φύγουμε. 10,3% δεν απαντά.

Aυτοί τον θέλουνε παιδιά τον βασιλιά…

Σενάρια και προετοιμασίες συστημικής διαδοχής

Του Βασίλη Ξυδιά

Οι αρχιτέκτονες του πολιτικού συστήματος γνωρίζουν πολύ καλά ότι με τον Αλ. Τσίπρα έχουν απλώς κερδίσει χρόνο. Και επειδή κανείς δεν ξέρει πόσος είναι αυτός ο χρόνος, ούτε πώς ακριβώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, οφείλουν να προετοιμάζονται για όλα τα ενδεχόμενα. Ή, ακόμα καλύτερα, οφείλουν να τα προλάβουν. Όσο λοιπόν ο Τσίπρας μάχεται στην πρώτη γραμμή υπέρ της επιβίωσης και της στοιχειώδους υποστύλωσης του σαθρού και υπό κατάρρευση πολιτικού οικοδομήματος -με αξιοσημείωτη, πρέπει να ομολογήσουμε, επιτυχία- η κυβερνώσα ολιγαρχία έχει μια πολυτέλεια που δεν είχε πριν από ένα ή δύο χρόνια: να αρχίσει να σκέφτεται το μέλλον.

Η αμήχανη Αριστερά και τ’ ανοιχτά ερωτήματα

Η ανάγκη ακόμα πιο ευρηματικών κινημάτων σε μια όλο και πιο σύνθετη περίοδο

Του Βασίλη Ξυδιά

Μπροστά στο ισχυρό ενδεχόμενο ενός νέου αγωνιστικού ξυπνήματος της κοινωνίας ή τμημάτων της, το μεγάλο ερωτηματικό είναι η πολιτική Aριστερά· η Aριστερά ως φορέας πολιτικής εκπροσώπησης των αγώνων και ως ηγετική δύναμη διεξόδου για την κοινωνία συνολικά. Μια τέτοια Aριστερά, ικανή να παίξει αυτόν τον ρόλο, όχι μόνο δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή, αλλά και δεν φαίνεται να μπορεί να αναδειχθεί στο άμεσο μέλλον.

Για τον νέο ΣΥΡΙΖΑ δεν συζητάμε. Αυτός έχει να τραβήξει το δικό του ευχάριστο μαρτύριο, ανακαλύπτοντας, μέρα με τη μέρα, την κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας. Όμως και η άλλη πλευρά της Aριστεράς βρίσκεται πολύ μακριά απ’ αυτό που απαιτούν οι καταστάσεις. Θα ήταν πολύ εύκολο, αλλά και πολύ στενάχωρο, να αρχίσουμε να απαριθμούμε τα χαρακτηριστικά της πέραν του ΣΥΡΙΖΑ Αριστεράς που την καθιστούν πολιτικά ανεπαρκή.

Το αντιπατριωτικό σύμπλεγμα

Του Βασίλη Ξυδιά

«Όποιος κοιμάται πατριώτης, ξυπνάει εθνικιστής». Το θυμήθηκε ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου ο φίλος Γιώργος Αλεξάτος, ο οποίος το σχολίασε στη σελίδα του στο FB, λέγοντας ότι τούτο το σύνθημα «αν πράγματι το σκεφτούμε στα σοβαρά, μάλλον ως ύβρη θα πρέπει να το αντιμετωπίσουμε»: (α) προς το «Πατριώτες στα όπλα!» της Κομμούνας του Παρισιού· (β) προς το «Εμπρός ΕΛΑΣ, για την Ελλάδα, το δίκιο και τη λευτεριά!» του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ· (γ) προς το «Patria o muerte!» (Πατρίδα ή θάνατος!) του Τσε Γκεβάρα.

Το τραγικό είναι, σκέφτηκα, ότι οι οπαδοί του αντιεθνικιστικού αυτού συνθήματος πιστεύουν πως κινούνται στο πλαίσιο μιας μαρξιστικής ή αναρχικής επαναστατικής ορθοδοξίας. Δεν έχουν συναίσθηση ότι είναι ένα μεταμοντέρνο υβρίδιο, που προέκυψε από τα μέσα του ’80, και κυρίως μετά το ’90, μετά δηλαδή την κατάρρευση του «υπαρκτού», ως αποτέλεσμα της υποστολής του επαναστατικού απελευθερωτικού οράματος και της σχεδόν ολοκληρωτικής αφομοίωσης της Αριστεράς από τον πολιτικό φιλελευθερισμό (εκ φύσεως ατομικιστικό και αεθνικό). Ίσως μια γερή δόση Ιστορίας να διόρθωνε κάπως τα πράγματα.

Θρησκευτικά– Να απαλαγούμε αλλά από τι ακριβώς;

Του Βασίλη Ξυδιά θεολόγος - εκπαιδευτικός

Η διαμάχη για την απαλλαγή από τα θρησκευτικά άνοιξε διάφορα ζητήματα που η ελληνική κοινωνία οφείλει πλέον να τα συζητήσει ανοικτά και χωρίς τον διαστρεβλωτικό φακό ιδεολογικών προκαταλήψεων, άλλοτε «συντηρητικών» κι άλλοτε «προοδευτικών». Χρειάζεται το μάθημα των θρησκευτικών; Τι συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες; Να αλλάξει το μάθημα, προς ποια κατεύθυνση; Απαλλαγή, με προϋποθέσεις ή άνευ;

Χρειάζεται το μάθημα των θρησκευτικών;

Ένα πρώτο ερώτημα είναι αν πρέπει ή δεν πρέπει να υπάρχει στο σχολείο ειδικό μάθημα θρησκευτικών. Το ερώτημα δεν τίθεται ουδέτερα στη δημόσια συζήτηση. Τίθεται υπό το πρίσμα μιας ξεκάθαρης ιδεολογικής εναντίωσης σ’ αυτό που ήταν και που σε έναν βαθμό εξακολουθεί να είναι το περιεχόμενο του μαθήματος στο ελληνικό σχολείο: η ορθόδοξη χριστιανική πίστη και παράδοση. Η εναντίωση αυτή προέρχεται είτε από ανθρώπους με άλλη θρησκευτική πίστη, είτε από μια γενικότερη αντιθρησκευτική εντύπωση, ότι το να υπάρχει ένα τέτοιο μάθημα είναι για την Ελλάδα δείγμα πολιτιστικής καθυστέρησης.

Παραβιάζουν το Σύνταγμα

Κοινοβουλευτικό πραξικόπημα κυβέρνησης και αντιπολίτευσης 

εναντίον του λαού

Του Βασίλη Ξυδιά

Από την επομένη του δημοψηφίσματος, τόσο η κυβέρνηση που το προκάλεσε, όσο και αντιπολίτευση που το πολέμησε, έχουν συμπράξει σε μια συνωμοσία ακύρωσής του. Είναι ίσως η κορύφωση πολλών ανάλογων καταστάσεων που έχουμε ζήσει τα τελευταία πέντε χρόνια σαν μετάλλαξη της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και μετατροπής της σε ένα μεταμοντέρνο απείκασμά της. Όλα έχουν γίνει θέμα εικόνας και διϋποκειμενικής συμφωνίας, χωρίς να ενδιαφέρει η αντιστοίχηση με την πραγματικότητα. Είναι θέμα «αφηγήματος», όπως είναι της μόδας να λέγεται.

Αριστερά χωρίς Θεό γίνεται;

Του Βασίλη Ξυδιά

"Η Αριστερά είναι με τη μαχόμενη αθεΐα, την υλιστική φιλοσοφική στάση και την εγκόσμια ηθική της χειραφέτησης που δεν στηρίζεται σε κανένα μεταφυσικό επέκεινα".*

 Κουραφέξαλα. // Αυτό είναι πράγματι η γεννέθλια αφετηρία της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, του μαρξισμού και της αναρχίας του 19ου αιώνα, που τράβηξαν στα άκρα την αθεΐα του διαφωτισμού, και έβλεπαν τον εαυτό τους σαν συνεπή συνέχεια και ριζοσπαστική μετεξέλιξη των γιακοβίνων. // Στην πραγματικότητα η μαχητική αθεΐα και ο αντικληρικαλισμός, έχουν να κάνουν με παλαιότερα, παρωχημένα πλέον, στάδια της πνευματικής διαδρομής του δυτικού κόσμου.

Εκεί που η μαχόμενη αθεΐα χαρακτήρισε την πολιτική πράξη της αριστεράς είχε συγκεκριμένα ιστορικά αποτελέσματα και ως προς τα φρικτά που "πέτυχε" (διωγμοί σε ΕΣΣΔ, Κίνα, Χότζα κλπ) και ως προς αυτά που δεν πέτυχε (χρόνιος απομονωτισμός, σεχταρτιστική ιδεολογική δήθεν καθαρότητα). // Σίγουρα πάντως δεν είναι αυτή ούτε η αριστερά του ΕΑΜ, του Άρη Βελουχιώτη και του Νίκου Μπελογιάννη, ούτε η σημερινή ηγεμονική αριστερά της Λατινικής Αμερικής, των Σαντινίστας, των Ζαπατίστας, του Τσάβες, του Μοράλες, των ριζοσπαστών ιθαγενών κλπ. Δεν είναι η αριστερά του Λαϊκού Μετώπου του Χαμά Χαμαμί που μάχεται με το αίμα των μαρτύρων του για τη λαϊκή εξουσία στην Τυνησία, ούτε η αριστερά της πολύπαθης Αραβικής Άνοιξης. Δεν είναι η αριστερά των ευρωπαίων Αγανακτισμένων του 2011 ούτε του κινήματος της Γουώλ Στρητ του 2012. // Η σύγχρονη, μετά το 68 αριστερά έχει μακρύ φλερτ με τη μεταφυσική και τη θρησκευτική πίστη. Όχι μόνο στον αμερικάνικο ριζοσπαστικό των μαύρων πανθήρων και του Μάρτιν Λούθερ Κιγκ, αλλά και πολύ μετά, στους Γερμανούς Οικολόγους της δεκαετίας του 80 (π.χ. Πέτρα Κέλλυ), στη σκέψη του Μπαντιού και του Αγκάμπεν κλπ κλπ.