Ο Ζακ Ελλύλ για τα gagets της κα Κεραμέως

Του Γιώργου Τασιόπουλου

Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση, τα βιντεομαθήματα της κ. Κεραμέως και του Μπιλ Γκέιτς, είναι το αντίδωρο στους μαθητές από τους "σταυροφόρους" της νέας εποχής. 

Τα gadgets είναι το γλυκάδι της υπόσχεσης ενός δυστοπικού, νέου κόσμου. Η Τεχνική προμηθεύει τα gadgets, σαν αντιστάθμισμα για μια άχρωμη ζωή ρουτίνας χωρίς περιπέτειες, χωρίς συναισθήματα και έρωτα, όπως περιγράφεται στο "Θαυμαστό καινούργιο κόσμο" του Χάξλεϋ.

Η εισαγωγή όλων αυτών των τεχνικών μέσων στην εκπαιδευτική διαδικασία δεν είναι η απάντηση μόνο στα σημεία των καιρών, η ανάγκη για εκπαίδευση λόγω πανδημίας. Ο τόσο αυταρχικός τρόπος για επιβολή των βιντεομαθημάτων και η σαγήνη για τις νέες τεχνολογίες στο σχολείο είναι μια κατάσταση προσαρμογής και προσομοίωσης των μαθητών και του οικογενειακού τους περιβάλλοντος στη νέα εποχή της ρομποτικής, της τεχνητής νοημοσύνης και των "ανθρώπων" cyborg, την εποχή του Τεχνικού Συστήματος όπως την ονομάζει ο Ζακ Ελύλ.

Ζακ Ελλύλ: Το τεχνικό σύστημα

Του Σπύρου Κουτρούλη

Ζακ Ελλύλ: Το τεχνικό σύστημα, Μετάφραση-πρόλογος Γιάννης Δ.Ιωαννίδης, εκδόσεις Αλήστου Μνήμης, σελ.446.

Ο Ζ.Ελλύλ αφού κατέγραψε μια πλούσια διαδρομή από τον μαρξισμό, στον περσοναλισμό και στο περιοδικό Esprit, κατέληξε να εργάζεται αφενός ως καθηγητής του Πανεπιστημίου της γενέτειρας του, του Μπορντώ και αφετέρου ως ένας ενδιαφέρον και σημαντικός στοχαστής να γράψει μία σειρά από καίρια κείμενα σαν αυτό που μετάφρασε και προλόγισε  ο Γ.Ιωαννίδης. Στον πολιτικό  του προσανατολισμό συνδύασε έναν  βαθύ και γνήσιο χριστιανισμό με την υποστήριξη σε μη βίαιες ελευθεριακές αναρχικές ομάδες. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Γ.Ιωαννίδης στο εισαγωγικό του σημείωμα τον συγκρίνει με  ένα Έλληνα που ασχολήθηκε   με συστηματικό και ριζικό τρόπο με την τεχνική και την εκτεχνίκευση, τον Σπύρο Κυριαζόπουλο, το έργο του οποίου μας γνώρισε ο Σ.Γουνελάς.

Σε ένα διάσημο απόσπασμα του Μάρξ από την «Αθλιότητα της φιλοσοφίας»  η τεχνική αντικαθιστά ή καθορίζει ασφυκτικά την πάλη των τάξεων,  προσδιορίζοντας τελικά την μορφή της κοινωνίας: « ο χερόμυλος θα σας δώσει την κοινωνία με το χωροδεσπότη (τον αφέντη). Ο ατμόμυλος, την κοινωνία με τη βιομηχανική κεφαλαιοκρατία »[1]. Στην οπτική αυτή η τεχνική έχει έναν ουδέτερο τελικά χαρακτήρα και αρκεί η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής για να δώσει θετικά αποτελέσματα. Όμως η σκέψη αυτή  θέτει και πολλά άλλα ερωτήματα, όπως τι κοινωνικές συνέπειες έχει η χρησιμοποίηση της ίδιας ή πανομοιότυπης τεχνικής από διαφορετικά υποτίθεται κοινωνικά συστήματα , ή τι επιπτώσεις έχουν για τον κόσμο οι ερμηνείες που θεωρούν  ότι ο άνθρωπος θα πρέπει να κυριαρχήσει πάνω στην φύση ή ότι  ο άνθρωπος καθορίζεται από το τι εργαλεία κατασκευάζει. Επειδή η επιστήμη και η τεχνική έχουν έναν βαρύνοντα ρόλο, ακόμη και αν αυτό δεν συμβαίνει  με τον τρόπο που τους απέδωσε ο Μάρξ, απασχόλησε   ένα μεγάλο εύρος στοχαστών όπως τον Χάιντεγκερ, την Σχολή της Φρανκφούρτης, τον Κ.Αξελό, τον Κ.Καστοριάδη  και βέβαια τον Ζ.Ελλύλ.

«Σύστημα» και Πολιτική Ευθύνη

Γιάννης Ιωαννίδης - Θεόδωρος Ζιάκας

(Συζήτηση με βάση το βιβλίο του Ζακ Ελλύλ για την Τεχνική ως Σύστημα.) 

Όταν συνειδητοποίησα ότι δε

μπορώ να αλλάξω το σύστημα,

άρχισα να αγωνίζομαι να μη με

αλλάξει αυτό. Αγωνίζομαι να

μείνω άνθρωπος.

Χρόνης Μίσιος

Περιεχόμενα

 - Εισαγωγή

- Είναι η πολιτική τάξη όμηρος του Τεχνοσυστήματος;

•  - Ποιο είναι το μυστικό της αυτονομίας του Τεχνοσυστήματος;
•  - Μπορούμε να απαλλαγούμε από την τεχνοσυστημική ειδωλολατρία;
•  - Πώς εμείς «λύσαμε» το πρόβλημα!

Θ.Ζ. Γιάννη έχεις μεταφράσει το έργο του Ζακ Ελλύλ Το Τεχνικό Σύστημα, το οποίο μπόρεσε επιτέλους −τριάντα έξη ολόκληρα χρόνια από την πρώτη γαλλική έκδοσή του!− να εκδοθεί και στα ελληνικά (εκδ. Αλήστου Μνήμης, 2012) ώστε και οι πιο άγλωσσοι εξ ημών, να μην έχουμε εφεξής καμιά δικαιολογία, για να μη γνωρίζουμε ότι η Τεχνική είναι πλέον Σύστημα. (1)

Γ.Ι. Είναι αλήθεια ότι άργησε πολύ η έκδοση αυτού του εκπληκτικού στοχαστικού επιτεύγματος στη γλώσσα μας, παρ’ όλο που χάρη στον θεσσαλονικιό φίλο Ζήση Σαρίκα μάς είχε γίνει μια σημαντική πρώτη γνωριμία με τη σκέψη του Ελλύλ πάνω στην Τεχνική ήδη από το 1998 (2). Πράγματι λοιπόν, η γαλλική έκδοση του βιβλίου έγινε το 1977. Κατά μακάβρια σύμπτωση, την ίδια χρονιά σκοτώθηκε σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα ο Σπύρος Κυριαζόπουλος, το έργο του οποίου, Η καταγωγή του τεχνικού πνεύματος,(3) αποκαλύπτει τις πνευματικές προϋποθέσεις, που επέτρεψαν την θεοποίηση και αυτονόμηση της Τεχνικής ως Συστήματος.