 |
Από πού προέρχονται οι σκέψεις; Είμαστε στ’ αλήθεια οι συγγραφείς τους ή μόνο οι παραλήπτες προηχογραφημένων μηνυμάτων;
Με αυτά τα ερωτήματα καταπιάνεται ο Sam Harris στο αμετάφραστο στα ελληνικά «Free Will», ένα μικρό αλλά ‘ενοχλητικό’ βιβλίο, και τις σκέψεις του θα προσπαθήσω να μεταφέρω εδώ.
Η ελεύθερη βούληση είναι
αυταπάτη. Σκέψεις και προθέσεις προκύπτουν από παρασκηνιακές αιτίες τις
οποίες δεν γνωρίζουμε και δεν ελέγχουμε. Οι σκέψεις μας είτε είναι
καθορισμένες από προϋπάρχουσες φυσικές αιτίες για τις οποίες δεν είμαστε
υπεύθυνοι είτε αποτέλεσμα τυχαίων μεταβλητών τις οποίες δεν επιλέξαμε.
Νευρώνες και εγκεφαλικά κύτταρα συνωμοτούν και κινούν τα νήματα της
ύπαρξής μας κάθε στιγμή.
Ξεκινάω
κάθε μου μέρα με καφέ ή τσάι. Σήμερα διάλεξα τσάι. Γιατί όχι καφέ; Δεν
είμαι σε θέση να ξέρω. Απλά σήμερα ήθελα τσάι περισσότερο από καφέ και
είχα την ελευθερία να επιλέξω μεταξύ των δύο. Συνειδητά διάλεξα τσάι;
Όχι. Η επιλογή έγινε για μένα από τον εγκέφαλό μου, και εγώ, ως
συνειδητός μάρτυρας των σκέψεων και ενεργειών μου δεν μπορούσα να τις
επιβλέψω ή να τις επηρεάσω.
Το να ξέρω
ότι προτιμώ την μπύρα από το κρασί είναι ό,τι χρειάζομαι για να
λειτουργήσω σε ένα μπαρ. Για οποιονδήποτε λόγο προτιμώ τη γεύση του ενός
έναντι του άλλου. Υπάρχει ελευθερία σ’ αυτό; Καμία. Θα αποκαθιστούσα
την ελευθερία μου αν επέλεγα με το ζόρι κρασί αντί για μπύρα; Όχι, γιατί
η πηγή αυτής της επιλογής θα ήταν εξίσου μυστηριώδης με την αρχική μου
πρόθεση.
