Ο "Παγκόσμιος Νότος" σήμερα

 

Το νέο τεύχος του περιοδικού “Σύναξη”: «Παγκόσμιος Νότος»

«Παγκόσμιος Νότος»

Το νέο τεύχος του περιοδικού “Σύναξη” μας (αρ. 177) 

Ακολουθεί  το ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ και στη συνέχεια τα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ.

[Το εξώφυλλο: έργο Γιάννη Αντωνόπουλου]

……………………………………………………………..............................................

Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο

Τόσοι και τόσοι τόποι και τρόποι

Στις διεθνείς συζητήσεις και σχέσεις, ως Παγκόσμιος Νότος προσδιορίζεται το τμήμα της υφηλίου το οποίο πολύς κόσμος ακόμα το ονομάζει Τρίτο Κόσμο. Πολύ χοντρικά, το τμήμα αυτό περιλαμβάνει την υποσαχάρια Αφρική, μέρη της Άπω Ανατολής και την Λατινική Αμερική. Αλλά, πολύ χοντρικά˙ καθόσον (όπως θα ψηλαφήσουμε στο παρόν αφιέρωμά μας) πρόκειται για μια πραγματικότητα πολύ σύνθετη και πολύ δυναμική, με κρίσιμο ρόλο στις παγκόσμιες ζυμώσεις.

Ο Παγκόσμιος Νότος έχει πολλές παραμέτρους, οι οποίες οφείλουν να ενδιαφέρουν εξόχως την θεολογία. Πρόκειται για χώρες και κοινωνίες που από τη μια έχουν ζυμωθεί με το άγος της αποικιοκρατίας, και από την άλλη είναι πεδίο θρησκευτικού αναβρασμού, με τον Χριστιανισμό να αναδεικνύεται σε πολύ ιδιαίτερη παρουσία. Μέσα σε μια τεράστια ποικιλία, το καρδιοχτύπι του Παγκόσμιου Νότου αφορά την αιμάτωση ολόκληρου του κόσμου, καθώς και την οικουμενική ψυχή του Ευαγγελίου. Αν λοιπόν το καρδιοχτύπι αυτό δεν φτάνει καν στα αυτιά ανθρώπων που κατά τα άλλα δηλώνουν ότι νοιάζονται, τότε οι άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να προβληματιστούν σοβαρά για την ακοή τους ή για το στηθοσκόπιο που χρησιμοποιούν – δηλαδή για τα εννοιολογικά τους εργαλεία. Αυτό κοντολογίς αφορά είτε αναλυτές οι οποίοι καταπιάνονται με ζητήματα οικονομίας και πολιτικής του Παγκόσμιου Νότου μένοντας τυφλοί μπροστά στην θρησκευτική συνιστώσα, είτε μελετητές του θρησκευτικού που αγνοούν τα κοινωνικά συμφραζόμενά του.

Τα κείμενα που συνθέτουν το αφιέρωμά μας προσεγγίζουν τη σημερινή συγκυρία του Παγκόσμιου Νότου, αλλά και εμβληματικές στιγμές της μακράς ιστορικής πορείας του. Προσεγγίζουν τις ευρείες θρησκευτικές ανακατατάξεις, αλλά και ειδικότερα τα ζητούμενα που χρειάζεται να απασχολήσουν την Ορθόδοξη θεολογία και πράξη μέσω σεβαστικής σπουδής – και όχι υπό το κράτος του αυτοδοξασμού, ο οποίος εν τέλει οδηγεί σε απόσυρση από τον πραγματικό κόσμο. Και όλα αυτά διαποτίζονται από το ερώτημα αν η θεολογία μας έχει επίγνωση των ζητημάτων τα οποία θέτει η μετα-αποικιακή φάση του Παγκόσμιου Νότου, στην οποία φάση όμως δρα με νέους τρόπους η νεοαποικιοκρατία. Η ψηλάφηση αυτών των ζητημάτων δεν είναι κάτι παράλληλο προς (ή παραπέρα από) την θεολογία. Είναι καθαυτό το χρέος μιας θεολογίας η οποία έχει επίγνωση ότι η στάση απέναντι σε κάθε παράμετρο της ζωής είναι στάση πνευματική, στάση που βλασταίνει από καθαυτό το μυστήριο της πίστης. Και μάλιστα της πίστης σε Θεό ο οποίος δεν έκανε τσόφλι του ή αποικία του τα ανθρώπινα ουσιώδη, αλλά τα έκανε εαυτό του – σάρκα του! Πράγμα που οφείλει να είναι βασικό κριτήριο της ιεραποστολικής πράξης...

Η θρησκεία στον δημόσιο χώρο

Κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του περιοδικού «Σύναξη» (αρ. 162), με γενικό θέμα «Μεταλλάξεις στον δημόσιο χώρο».

Τη φιλοσοφία του αφιερώματος την δίνει το Προλογικό του αρχισυντάκτη, Θανάση Παπαθανασίου:

Δημόσιος χώρος, εκκοσμίκευση, μετα-εκκοσμίκευση και… αυτό που λείπει!

Εδώ και καιρό η θεολογία μας επιχειρηματολογεί για το ότι η θρησκεία δεν είναι μια επιλογή περίκλειστη στην ιδιωτική σφαίρα, αλλά αντιθέτως είναι υπόθεση που αφορά τον δημόσιο χώρο. Αυτό σημαίνει ότι η θρησκευτική ταυτότητα βεβαίως και είναι ζήτημα προσωπικό (δεν υπάρχει πίστη χωρίς προσωπική αποδοχή, βίωση και ευθύνη), αλλά αυτόχρημα διαποτίζει τη δημόσια σφαίρα: εμπνέει στάσεις ζωής του ανθρώπινου υποκειμένου στον κοινό βίο και διαμορφώνει απαντήσεις του σε ερωτήματα για τον προσανατολισμό της κοινωνίας.

Εξυπακούεται ότι κάθε θρησκευτική ταυτότητα έχει τα δικά της κριτήρια και το δικό της ήθος, κι έτσι συναντάμε πλήθος ταυτοτήτων, φωτεινών και σκοτεινών. Για την χριστιανική οπτική πάντως η παρουσία της πίστης στον δημόσιο χώρο δεν μπορεί να σημαίνει θεοκρατία και μετατροπή της Εκκλησίας σε κρατικό βραχίονα, αλλά συμμετοχή στις διαβουλεύσεις της κοινωνίας, με γλώσσα η οποία να δίνει μεν μαρτυρία της χριστιανικής οπτικής, αλλά ταυτόχρονα να είναι η κοινή γλώσσα της κοινωνίας (και όχι μια ιδιόλεκτος κατανοητή μόνο στο εσωτερικό της εκκλησιαστικής κοινότητας). Όλα αυτά έχουν φυσικά την δυσκολία τους. Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι παρά άσκηση της Εκκλησίας στην ίδια της την αποστολή και στο χρέος της να συναντιέται με το σήμερα.

«Αγωνίες και αγώνες ως τα πέρατα του κόσμου»

Το νέο τεύχος  του περιοδικού "Σύναξη" (Μάρτιος 2021)

ΑΓΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΩΝΕΣ: ΕΝΑ ΖΕΥΓΑΡΩΜΑ

(Προλογικό) 

Πολύ συχνά στο διάβα της ιστορίας οι αγωνίες και οι αγώνες ζευγαρώνουν. Και είναι καλό να ζευγαρώνουν. Αν δεν ζευγαρώσουν, ή αν πάρουν διαζύγιο, τότε η αγωνία μπορεί να ξεψυχήσει στα βάθη της απόγνωσης, ο δε αγώνας μπορεί να καταντήσει εγωπαθές πείσμα. 

Την αγωνία την γεννά η εγκατάλειψη, ο φόβος, ο κατατρεγμός, το άδικο. Και τότε το παράπονο υψώνεται ως Ψαλμός γοερός: «Η ψυχή μου είναι γεμάτη πόνους, και η ζωή μου ζύγωσε στο θάνατο. […] Γιατί αποδιώχνεις την ψυχή μου, Κύριε; Γιατί κρυμμένο μού κρατάς το πρόσωπό σου;». «Σήκω επάνω εσύ, Θεέ, κρίνε τον κόσμο». 

Μα όταν κρίνει ο Θεός, καλεί τον άνθρωπο σε αγώνες. Τον καλεί δηλαδή να γίνει συνεργός του Κυρίου Του μέσα στην ιστορία: «Ως πότε άδικα θα κρίνετε και θα χαρίζεστε στους ασεβείς; Δικαιοσύνη αποδώστε στον άμοιρο, στον ορφανό˙ δώστε το δίκιο του φτωχού και του απόρου. Ελευθερώστε τον αδύνατο και τον φτωχό, λυτρώστε τους από την εξουσία των ανόμων» [1]. Εδώ η ασέβεια, η περιφρόνηση προς τον Θεό και η ακύρωση της πίστης, είναι η ασπλαχνία προς την ανθρώπινη αγωνία.

Αφιέρωμα του περιοδικού «Σύναξη» για τη σχέση πίστης και πανδημίας

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου

Διευθυντή του περιοδικού «Σύναξη»

Αναπλ. Καθηγητή της Ανώτατης Ακαδημίας Αθήνας

Αφιέρωμα του περιοδικού «Σύναξη» για τη σχέση πίστης και πανδημίας

Το νέο τεύχος του θεολογικού περιοδικού "Σύναξη" (Δεκεμβρίου 2020) έχει γενικό τίτλο «Πανδημία». Παραθέτουμε το ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ και στη συνέχεια τα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ (το εξώφυλλο το κοσμεί έργο του π. Ιωάννη Takahashi, Ορθόδοξου ιερέα στην Αμερική).

Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ο

Δεν είναι συνηθισμένο να ξεκινάμε το προλόγισμα του τεύχους σχολιάζοντας την ζωγραφιά του εξωφύλλου του. Αυτή τη φορά όμως το κάνουμε, για να εκφράσουμε έντονα τις προθέσεις ετούτου του αφιερώματός μας.

Καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές πλησιάζει να συμπληρωθεί χρόνος από την πρόσκρουσή μας με την πανδημία, και οι αναταράξεις  εναλλάσσονται κατά ριπάς (αιφνιδιασμός, αγωνία, περιορισμοί, υπερβολές, αμφιβολίες, ύφεση, αναζωπύρωση, ηρωισμός, αβεβαιότητα, δυσπραγία). Η διάθεση που πολιορκεί την ανθρώπινη ψυχή είναι κατ’ εξοχήν γκρίζα και καταθλιπτική. Στο εξώφυλλο λοιπόν του τεύχους μας αυτού, απλώνεται ένα έργο φωτεινό, εκφραστικό της ανυπόταχτης ελπίδας, η οποία τρέφεται από την ανοιχτοσύνη του ουρανού. Είναι η ελπίδα η οποία δεν εξαντλείται στην αναμονή εμβολίου και θεραπευτικής αγωγής. Αυτά φυσικά και είναι καλοδεχούμενα, αλλά η πραγματική Ελπίδα είναι κάτι πολύ περισσότερο, πολύ απαιτητικότερο. Είναι το να αιμοδοτείται η ύπαρξή μας από ένα νόημα που την υπερβαίνει και δεν σβήνει μαζί της, αλλά διαποτίζει το κορμί μας, την πράξη μας, τις σχέσεις μας, ακόμα και τον θάνατό μας. Όχι αυτόματα ή νομοτελειακά (αυτό δεν θα ήταν ελπίδα, αλλά… ίωση), αλλά στο μέτρο που όντως θα λαχταρήσουμε και θα δεξιωθούμε το δώρο αυτής της Ελπίδας. Είναι το μυστήριο της χριστιανικής πίστης. Της πίστης που ανέκαθεν αναμετριέται με την ανθρώπινη ευαλωτότητα, και δεν «ανακαλύπτει» την θνητότητα όταν αίφνης επελαύνει πανδημία. Πέριξ αυτής της Ελπίδας ξεδιπλώνονται τα κείμενα του αφιερώματός μας, ψηλαφώντας την πάλη της εκκλησιαστικής συνείδησης με την πανδημία και με τον εαυτό της.

Τεχνολογία και Ανθρωπολογία. Μία κρίσιμη σχέση

Παρουσίαση του τεύχους 147 του περιοδικού Σύναξη, με θέμα Τεχνολογία και Ανθρωπολογία Μία κρίσιμη σχέση

«Χριστιανοί και Ναζισμός»

CVNAΞΗ  Τριμηνιαία έκδοση σπουδής στην Ορθοδοξία

Θερμοπυλών  39,  152 35 Βριλήσσια (Αθήνα)

Τηλ. 210.8049396    www.synaxi.gr   e-mail: synaxi@otenet.gr

Δελτίο Τύπου

«Χριστιανοί και Ναζισμός»

Κυκλοφόρησε το νέο (αρ. 125) τεύχος του περιοδικού Σύναξη, αφιερωμένο σε ένα διάπυρο ζήτημα: την ανάδυση του Ναζισμού και τη στάση των Χριστιανών απέναντί του. Με απερίφραστη αφετηριακή θέση, ότι Ναζισμός και Ευαγγέλιο είναι μεγέθη ασύμβατα και αντιθετικά, το τεύχος προσεγγίζει διάφορες πλευρές του ζητήματος.

Με ένα ιστορικό μελέτημα εξόχως χρήσιμο για την κατανόηση του σήμερα, ο Χάινριχ Χόλτσε φωτίζει τη διάβρωση της χριστιανικής συνείδησης στη ναζιστική Γερμανία. Ο Θανάσης Ν. Παπαθανασίου εντοπίζει χρόνιες αλλοιώσεις του εκκλησιαστικού φρονήματος, οι οποίες στις μέρες μας διευκολύνουν τη διείσδυση της εθνικοσοσιαλιστικής οπτικής σε ορισμένους εκκλησιαστικούς χώρους. Στη χιτλερική περίοδο εστιάζει και ο Δημήτρης Μόσχος, για να δείξει πόσο εναργή και πόσο συγκεχυμένα, κατά περίπτωση, υπήρξαν τα αντανακλαστικά των Ορθοδόξων. Ο Θάνος Λίποβατς ερμηνεύει ψυχαναλυτικά και πολιτισμικά τον εθνικοσοσιαλισμό και τον αντισημιτισμό. Ο Βασίλης Αργυριάδης διαβάζει τη «Μαύρη Βίβλο» της «Χρυσής Αυγής». Η Ελένη Ταμαρέση παρουσιάζει τον τάφο του αγίου Αλεξάνδρου Σμορέλ και άλλων Χριστιανών αντιναζιστών Γερμανών μαρτύρων. Η φωνή, τέλος, του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη έρχεται ως πονεμένη μαρτυρία κατά του αντισημιτισμού.

ΑΘΗΝΑ,  8 Μαρτίου 2013