Της Έλενας Χατζόγλου από την Ρήξη φ. 153
Ενας ἀπὸ τοὺς ὁρισμοὺς ποὺ ἔχουν δοθεῖ γιὰ τὸ κωμικὸ στοιχεῖο –κυρίως στὴ λογοτεχνία, ἀλλὰ μὲ ἀναγωγὲς καὶ στὴν κοινωνικοπολιτικὴ πραγματικότητα– εἶναι ὅτι ἀποτελεῖ «κάτι τὸ μηχανιστικὸ ἐπιστρωμένο πάνω στὸ ζωντανό». Πρόκειται γιὰ ἕναν ὁρισμὸ ποὺ ἔδωσε ὁ Henri Bergson στὸ βιβλίο του μὲ τίτλο: Τὸ Γέλιο(Le Rire. Essai sur la signification du comique, Oeuvres Complètes, Genève, Editions Albert Skira, 1945, σ. 17). Στὴν προσπάθειά του ὁ συγγραφέας νὰ ἑδραιώσει τὴ συγκεκριμένη θεωρητική του θέση, διατύπωσε τρεῖς ἐπιμέρους βασικὲς δομικὲς ἀρχές, ποὺ ἀφοροῦν τὴν περιστασιακὴ κωμωδία καὶ στὶς ὁποῖες ἀναδεικνύεται ἀκριβῶς ἡ ἔννοια τοῦ «μηχανιστικοῦ τεχνάσματος».
Εἰδικότερα, ἡ κωμωδία διακρίνεται: α) γιὰ τὴ δομικὴ «ἐπανάληψη» διαφόρων προβλημάτων, σκηνῶν, φράσεων, χαρακτήρων κ.λπ., β) γιὰ τὴ «μεταστροφή», ποὺ εἶναι συνήθως κάποια λοξοδρόμηση ἀπὸ τὸ σύνηθες, ἢ ἄλλοτε ἀντιστροφὴ καὶ ἐναντίωση, καὶ γ) τέλος γιὰ τὴν «παρεμβολὴ» διαφόρων σκηνῶν, γεγονότων, ἐμπειριῶν κ.λπ., ποὺ ἐμπλέκονται ἢ διασταυρώνονται μεταξύ τους γιὰ νὰ δημιουργήσουν τὸ αἴσθημα τῆς παρεξήγησης, τῆς παρανόησης, ἄρα καὶ τοῦ κωμικοῦ.
Ἐὰν ὅλα τὰ παραπάνω ἀναχθοῦν στὸν χῶρο τῆς πολιτικῆς, ὡς «μηχανιστικὲς» ἀρχὲς συμπεριφορᾶς ἀρκετῶν προσώπων, πράγματι σὲ πολλὲς περιπτώσεις προσδίδουν τὴν ἐντύπωση τοῦ κωμικοῦ, ἐνίοτε τοῦ γελοίου ἤ, στὴ χειρότερη περίπτωση, τῆς ἴδιας τῆς φάρσας. Δὲν εἶναι τυχαῖο ἄλλωστε ὅτι πολὺ συχνὰ οἱ γελοιογραφίες εἶναι αὐτὲς ποὺ δίνουν τὰ σαφέστερα πολιτικὰ μηνύματα γιὰ τὴν τρέχουσα κοινωνικὴ ἢ πολιτικὴ πραγματικότητα ἢ ἀκόμη καὶ γιὰ τὰ ἴδια τὰ πρόσωπα ποὺ ἐμπλέκονται σ’ αὐτὴν ὡς οἱονεὶ πρωταγωνιστὲς ἑνὸς «κωμικοῦ θεατρικοῦ ἔργου».
